İspanya'da sosyal medya platformlarında hızla yayılan yeni bir dolandırıcılık türü, yapay zeka (YZ) tarafından oluşturulmuş "yaşlı influencer" profilleri aracılığıyla sahte sağlık tavsiyeleri ve yanıltıcı ürünler pazarlıyor. Bu profiller, genellikle benzer görsel özelliklere sahip, bilgelik ve deneyim izlenimi veren yaşlı kişileri taklit ederek, takipçilerine ev ilaçları ve mucizevi çözümler sundukları iddia edilen kitaplar veya ürünler satmayı hedefliyor. Özellikle yaşlı ve teknolojiye daha az aşina olan bireylerin güvenini kazanmayı amaçlayan bu dolandırıcılık, hem finansal kayıplara hem de yanlış sağlık bilgileri nedeniyle potansiyel sağlık risklerine yol açıyor.
Söz konusu sahte profiller, genellikle ayak tabanına soğan koymanın sağlığı iyileştirdiğini, siğilleri yok etmek için cilde ananas sürmenin etkili olduğunu veya avokadonun bilinmeyen faydalarını anlatarak takipçi çekiyor. Ayrıca, yumurtanın bayatlayıp bayatlamadığını anlamak için suya atma gibi basit "bilimsel" testler de sunuyorlar. Bu videoların ortak özelliği, arka planların benzer olması ve sunulan tavsiyelerin bilimsel bir temeli olmamasıdır. YZ teknolojisi sayesinde oluşturulan bu karakterler, inandırıcı görseller ve bazen seslerle donatılarak gerçek kişilerden ayırt edilmeleri zorlaştırılıyor, böylece kullanıcılar kolayca tuzağa düşürülebiliyor.
Dolandırıcılar, bu YZ profillerini kullanarak, genellikle "evde doğal çözümler" veya "atalardan kalma bilgelik" temalı e-kitaplar veya fiziksel ürünler satmaya çalışıyor. Bu ürünlerin çoğu ya değersiz ya da vaat edilen faydaları sağlamaktan çok uzak. İspanya'daki tüketici dernekleri, bu tür dolandırıcılıkların artan bir endişe kaynağı olduğunu belirtiyor ve özellikle yaşlı nüfusun bu tür manipülasyonlara karşı daha savunmasız olabileceği konusunda uyarıyor. Sosyal medya platformlarının bu tür sahte içeriklerle mücadeledeki yetersizliği de sorunun büyümesinde etkili oluyor.
Yapay Zeka Destekli Dolandırıcılığın Yükselişi ve Hedef Kitle
Bu "yaşlı influencer" dolandırıcılığı, yapay zeka teknolojilerinin kötüye kullanımının sadece bir örneğidir. Deepfake teknolojisi sayesinde, gerçekçi insan yüzleri, sesler ve hatta videolar oluşturmak artık çok daha kolay. Dolandırıcılar, bu teknolojiyi kullanarak güvenilir görünen, ancak tamamen sanal olan karakterler yaratıyor. Bu durum, özellikle internet okuryazarlığı daha düşük olan veya geleneksel bilgelik figürlerine karşı doğal bir saygı duyan yaşlı bireyler için büyük bir risk oluşturuyor. Yaşlılar, genellikle genç nesillere göre internetteki bilgilere daha az şüpheyle yaklaşabilmekte ve bu tür "yardımsever" görünen profillere daha kolay güvenebilmektedir.
Küresel çapta online dolandırıcılık, özellikle yapay zeka araçlarının yaygınlaşmasıyla birlikte son yıllarda ciddi bir artış gösterdi. Statista'ya göre, 2023 yılında dünya genelinde siber suçlardan kaynaklanan toplam kayıp milyarlarca Euro'yu buldu ve bu rakamın büyük bir kısmı dolandırıcılık faaliyetlerinden kaynaklandı. YZ'nin manipülatif içerik oluşturma yeteneği, bu tür dolandırıcılıkların tespit edilmesini ve engellenmesini zorlaştırıyor. Sosyal medya platformları, her gün milyonlarca yeni içerik yüklendiği için, sahte profilleri ve yanıltıcı içerikleri anında tespit etmekte zorlanıyorlar. Bu durum, dolandırıcılar için geniş bir hareket alanı yaratıyor.
Uzman Görüşleri ve Korunma Yolları
Siber güvenlik uzmanları, bu tür dolandırıcılıklara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor. Uzmanlar, "internette gördüğünüz her şeye inanmayın" ilkesinin her zamankinden daha önemli olduğunu belirtiyor. Bir profilin gerçek olup olmadığını anlamak için dikkat edilmesi gereken bazı işaretler var: Aşırı mükemmel veya tutarsız görseller, şüpheli derecede hızlı takipçi artışı, yorumlarda gerçek dışı övgüler ve özellikle kişisel bilgi veya para talep eden mesajlar bu işaretler arasında yer alıyor. Ayrıca, sunulan sağlık tavsiyelerinin bilimsel kaynaklarla doğrulanması ve şüpheli görünen ürünlerin satın alınmaması büyük önem taşıyor. Özellikle Türkiye'de de benzer online dolandırıcılık vakaları sıkça yaşandığı için, Türk kullanıcıların da bu tür YZ destekli manipülasyonlara karşı uyanık olması gerekiyor.
İspanya'da tüketici hakları dernekleri ve güvenlik birimleri, bu tür dolandırıcılıklarla mücadele etmek için farkındalık kampanyaları düzenliyor. Sosyal medya platformlarına da daha sıkı denetimler yapmaları ve YZ destekli sahte içerikleri daha hızlı bir şekilde kaldırmaları yönünde çağrılar yapılıyor. Kullanıcıların şüpheli profilleri ve içerikleri derhal bildirmesi, bu tür dolandırıcılık ağlarının çökertilmesinde kritik bir rol oynuyor. Unutulmamalıdır ki, internet ortamında "çok iyi olamayacak kadar iyi" görünen her teklif veya tavsiye, genellikle bir dolandırıcılık girişimidir ve büyük bir şüphecilikle yaklaşılmalıdır. Bu yeni nesil dolandırıcılık yöntemleri, dijital çağda medya okuryazarlığının ve eleştirel düşünme becerilerinin önemini bir kez daha ortaya koymaktadır.
