Barselona'nın prestijli sanat kurumlarından Teatre Lliure'nin Espai Lliure sahnesi, 25 Şubat - 22 Mart tarihleri arasında, Ortadoğu'da hakları için mücadele eden kadınların sarsıcı hikayelerini anlatan "Dones valentes" (Cesur Kadınlar) adlı tiyatro oyununa ev sahipliği yapıyor. Gazeteci Txell Feixas'ın aynı adlı kitabından sahneye uyarlanan bu eser, bölgenin kadim patriarkal yapısına meydan okuyan kadınların direnişini güçlü bir dille aktarıyor. Oyun, sadece bir tiyatro gösterisi olmanın ötesinde, sessizlikleri bozan ve mağduriyetten ziyade gücü vurgulayan bir manifesto niteliği taşıyor.
Txell Feixas'ın 2023 Ulusal Gazetecilik Ödülü'ne layık görülen eseri, Aina Tur ve Glòria Balañà'nın ortak dramaturgisiyle tiyatro sahnesine taşındı. Yaklaşık bir yıl süren yoğun bir araştırma ve yaratım sürecinin ürünü olan bu adaptasyon, gazetecilik anlatısının özünü koruyarak sahneye aktarılma zorluğunu başarıyla aşıyor. Feixas'ın bizzat yaratım sürecine dahil olması ve provalarda bulunması, eserin ruhunun sahneye sadık bir şekilde yansıtılmasında kritik bir rol oynadı.
Yönetmen ve dramaturg Aina Tur'un belirttiği gibi, oyun kadına yönelik şiddetin sessizliğini kırmayı hedeflerken, odak noktasını mağduriyetten uzaklaştırarak bu şiddeti aşan kadınların direncine kaydırıyor. Tur, "Baskıcı bağlama rağmen ülkelerindeki ataerkil sisteme karşı duran, hatta Kalaşnikoflara sarılan kadınlara ses veriliyor" sözleriyle oyunun temel mesajını özetliyor. Glòria Balañà da bu durumu "Tek bir kadının çığlığı değil, birçok kadının çığlığı" olarak nitelendirerek, eserin kolektif bir direnişin sesi olduğunu vurguluyor.
Gazetecilikten Sahneye: Txell Feixas'ın Mirası
Txell Feixas, Ortadoğu'daki kadınların yaşamlarını ve mücadelelerini derinlemesine inceleyen Katalan bir gazeteci olarak tanınıyor. Bölgedeki uzun süreli muhabirlik deneyimi, ona bu sarsıcı hikayeleri birinci elden toplama ve kitaba dökme fırsatı verdi. Feixas'ın çalışmaları, sadece çatışma ve siyaset odaklı haberlerin ötesine geçerek, insan hikayelerine, özellikle de kadınların karşılaştığı zorluklara ve gösterdiği direnişe ışık tutuyor. 2023 yılında kazandığı Ulusal Gazetecilik Ödülü, onun bu alandaki özverili ve etkili çalışmalarının bir kanıtı niteliğinde. "Dones valentes"in yanı sıra, "Aliades" (Müttefikler) adlı bir başka kitabında Lübnan'daki Şatila mülteci kampındaki kız çocuklarının hayatını basketbolun nasıl değiştirdiğini anlatması da, onun insan odaklı gazetecilik anlayışının bir başka örneği.
Bu tür eserlerin sahneye taşınması, gazeteciliğin toplumsal farkındalık yaratma gücünü tiyatronun duygusal derinliğiyle birleştiriyor. Böylece, uzaktaki coğrafyalarda yaşanan gerçekler, Barselona gibi bir Avrupa şehrinde daha geniş kitlelere ulaşarak empati köprüleri kuruyor. Teatre Lliure gibi köklü bir kurumun bu tür bir prodüksiyona destek vermesi, sanatın toplumsal meselelere duyarlılığını ve kültürel alışverişin önemini de ortaya koyuyor.
Oyuncular ve Sahneleme: Gerçekliğe Bağlılık
Oyunun başrolünde, gazeteci Txell Feixas'ın sesini ve bakış açısını canlandıran aktris Iria del Río yer alıyor. Del Río, Feixas'ın bir muhabir olarak bölgeye nasıl ulaştığını ve "burada anlatılması gereken hikayeler var" diyerek odak noktasını nasıl kadınlara çevirdiğini canlandırmaktan duyduğu hayranlığı dile getiriyor. Sahne tasarımı, minimalizmi ve malzeme ile nesnelerle oyunuyla dikkat çekiyor; bu da karmaşık hikayelerin yalın bir anlatımla seyirciye ulaşmasını sağlıyor.
Oyuncu kadrosunda Marwa Bakhat, Agnès Jabbour ve Manar Taljo gibi Arap kökenli aktrislerin yer alması, prodüksiyonun gerçekçiliğe olan bağlılığını gösteriyor. Yönetmen Glòria Balañà, bu oyuncuların Ortadoğu dünyasıyla olan bağlarının, canlandırdıkları karakterlere otantiklik kattığını ve hikayelerin inandırıcılığını artırdığını belirtiyor. Kadroda erkek oyuncu Moha Amazian'ın da bulunması, ancak onun baskıcı bir ataerkil figürü değil, aksine mücadele eden kadınlara destek olan bir karakteri canlandırması, oyunun dengeli ve çok boyutlu bir bakış açısı sunduğunu gösteriyor. Bu seçim, ataerkil sistemin sadece kadınların değil, aynı zamanda bu sisteme karşı çıkan erkeklerin de mücadelesi olduğunu vurguluyor.
Sonuç olarak, "Dones valentes" Barselona sahnesinde sadece bir tiyatro oyunu olmaktan öte, Ortadoğu'dan yükselen bir direniş çağrısı, kadınların gücünü ve cesaretini kutlayan bir sanat eseri olarak öne çıkıyor. Bu prodüksiyon, gazeteciliğin derinlemesine araştırmalarını tiyatronun evrensel diliyle birleştirerek, coğrafi sınırları aşan insanlık hikayelerine ışık tutuyor ve izleyicileri güçlü bir farkındalık yolculuğuna davet ediyor. Türkiye gibi Ortadoğu'ya yakın coğrafyalarda da kadın hakları ve toplumsal cinsiyet eşitliği konularının güncelliğini koruduğu düşünüldüğünde, bu tür eserlerin evrensel mesajları büyük bir önem taşıyor.
