İspanya'nın Catalunya (Katalonya) özerk bölgesindeki Rodalies banliyö tren ağında yaşanan kablo hırsızlıkları, ulaşım sistemini felç etme noktasına getirirken, Ulaştırma Bakanlığı acil durum planını devreye soktu. Özellikle R3 hattında yaşanan yoğun hırsızlık vakaları nedeniyle, 70 kilometrelik kablo açığını kapatmak üzere 17 milyon Euro'luk (yaklaşık 580 milyon TL) devasa bir bütçe ayrıldı. Bu önlem, bölgedeki demiryolu hizmetlerinin güvenilirliğini ve sürekliliğini sağlamak adına atılmış kritik bir adım olarak öne çıkıyor.
Son yıllarda grafitiler veya köprülerden taş atma gibi vandalizm olayları Rodalies ağını meşgul ederken, 2026 yılı itibarıyla en büyük sorun şüphesiz bakır kablo hırsızlığı haline geldi. Hırsızlar, Katalan demiryolu ağında neredeyse her gün faaliyet gösteriyor. Yılın ilk yarısında kaydedilen 152 saldırı, son sekiz yılın en yüksek seviyesine ulaşarak bir önceki yılın aynı dönemine göre iki kat artış gösterdi. Karşılaştırmak gerekirse, 2022 yılının tamamında yaşanan hırsızlık vakası sayısı, günümüzde sadece bir ay içinde meydana gelen olaylara denk geliyor. Bu durum, hırsızlıkların ne denli organize ve yaygın bir sorun haline geldiğini açıkça ortaya koyuyor.
Hırsızlıklar, özellikle Barcelona (Barselona) çevresindeki banliyö hatlarında, kırsal ve daha az denetlenebilen bölgelerde yoğunlaşıyor. R3 hattı, Vic ve Puigcerdà gibi önemli yerleşim yerlerini Barcelona'ya bağlayan stratejik bir güzergah olup, bu hattaki kablo hırsızlıkları binlerce yolcunun günlük yaşamını doğrudan etkiliyor. Tren seferlerinde yaşanan gecikmeler, iptaller ve hizmet kesintileri, hem bölge sakinleri hem de turistler için büyük mağduriyet yaratıyor. Ulaştırma Bakanlığı'nın bu acil durum planı, sadece yeni kablo alımını değil, aynı zamanda demiryolu altyapısının genel güvenliğini artırmaya yönelik daha kapsamlı tedbirlerin de bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Bakır Hırsızlığının Arka Planı ve Ekonomik Etkisi
Demiryolu ağlarında yaşanan kablo hırsızlığı, sadece İspanya'ya özgü bir sorun değil, küresel çapta yüksek bakır fiyatlarının tetiklediği yaygın bir suç türüdür. Bakır, elektrik iletkenliği yüksek ve geri dönüştürülebilir bir metal olduğu için hurda piyasasında oldukça değerlidir. Organize suç çeteleri, bu değerli metali çalmak için demiryolu hatları, elektrik direkleri ve telekomünikasyon altyapılarını hedef almaktadır. İspanya'da, özellikle ADIF (Demiryolu Altyapı Yöneticisi) tarafından işletilen ve Renfe (İspanya Ulusal Demiryolları) tarafından kullanılan Rodalies ağının geniş ve bazı bölgelerde izole yapısı, hırsızlar için kolay hedefler sunmaktadır.
Katalonya'daki bu hırsızlık dalgası, kamu hizmetlerinin aksamasına yol açmanın yanı sıra, ciddi ekonomik kayıplara da neden olmaktadır. 17 milyon Euro'luk doğrudan maliyetin yanı sıra, gecikmelerden kaynaklanan işgücü verimliliği kayıpları, turizm sektöründeki olumsuz etkiler ve demiryolu şirketlerinin itibar kaybı gibi dolaylı maliyetler de bulunmaktadır. Ayrıca, çalınan kabloların yerine yenilerinin takılması, ek işçilik ve güvenlik önlemleri gerektirmekte, bu da genel işletme maliyetlerini artırmaktadır. Türkiye'de de benzer şekilde TCDD (Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları) ve diğer kamu altyapı kurumları, bakır kablo hırsızlığı ile mücadele etmekte, bu durum demiryolu güvenliği ve hizmet sürekliliği açısından önemli bir sorun teşkil etmektedir.
Alınan Önlemler ve Gelecek Perspektifi
Rodalies ağındaki hırsızlıklarla mücadele kapsamında, Ulaştırma Bakanlığı ve ADIF, Mossos d'Esquadra (Katalonya Özerk Polisi) ile işbirliğini artırmıştır. Güvenlik güçleri, demiryolu hatları boyunca devriye gezilerini sıklaştırırken, insansız hava araçları (drone) ile havadan gözetim de yapılmaktadır. Ayrıca, hırsızlıkların önüne geçmek için teknolojik çözümler de araştırılmaktadır. Bakır kablolar yerine fiber optik gibi daha az değerli veya çalınması daha zor malzemelerin kullanılması, ya da kabloların çalınmasını engelleyecek özel koruma sistemlerinin geliştirilmesi gibi seçenekler değerlendirilmektedir.
Bu acil durum planı, sadece kısa vadeli bir çözüm olmanın ötesinde, demiryolu altyapısının uzun vadeli güvenliğini sağlamaya yönelik daha geniş bir stratejinin parçasıdır. Ancak, sorunun kökten çözülmesi için sadece teknik ve güvenlik önlemleri yeterli olmayabilir. Hurda metal piyasasının denetiminin sıkılaştırılması, çalınan malzemelerin satışını zorlaştıracak yasal düzenlemeler ve organize suç çeteleriyle daha etkin mücadele de büyük önem taşımaktadır. Rodalies ağının kritik önemi göz önüne alındığında, bu tür olayların önüne geçilmesi, hem Katalonya'nın ulaşım altyapısının sürdürülebilirliği hem de bölge halkının yaşam kalitesi için hayati bir gerekliliktir.
