İspanya'nın ulusal demiryolu şirketi Renfe, geçtiğimiz yılın başlarında istasyonlarındaki yürüyen merdiven ve asansör sistemlerinde ciddi aksaklıklar yaşandığını duyurdu. Catalunya (Katalonya) Bölgesel Hükümeti Bölge Bakanı Sílvia Paneque'nin açıklamalarına göre, 2025 yılının başlarında bu sistemlerin yalnızca yarısı çalışır durumdaydı. Bu durum, özellikle yaşlılar, engelliler, çocuklu aileler ve ağır bavullarla seyahat eden yolcular için kabul edilemez bir erişilebilirlik sorunu yaratıyordu. Renfe'nin son bir buçuk yıldır yürüttüğü yoğun çalışmalar sonucunda, durumun önemli ölçüde iyileştirildiği ve şu anda asansörlerin %85'inin, yürüyen merdivenlerin ise %95'inin aktif olduğu belirtildi.
Bakan Paneque, yaşanan durumu "kesinlikle sürdürülemez, istenmeyen ve kabul edilemez" olarak nitelendirerek, bir yıl içinde bu tablonun tamamen tersine çevrilmesinden duyduğu memnuniyeti dile getirdi. Renfe'nin sağladığı verilere göre, 2025 yılının Şubat, Mart ve Nisan aylarında çalışan asansörlerin ortalaması %51 gibi düşük bir seviyedeydi. Yaz aylarında %71'e kadar çıkan bu oran, yıl sonunda tekrar %69'a gerilemişti. Ancak bu yılın (2026) Ocak ayında asansörlerin çalışma oranı %85'e ulaşarak istikrarlı bir seyir izlemeye başladı.
Yürüyen merdivenlerde de benzer bir tablo gözlemlendi. 2025 yılının Şubat ayında sistemlerin neredeyse yarısı arızalı durumdayken, yaz aylarında bu oran %75'e çıktı. Kasım ayında %92'ye kadar yükselen çalışma oranı, Aralık ayında %70'in altına düşerek kısa süreli bir gerileme yaşadı. Ancak yeni yıl ile birlikte, yürüyen merdivenlerin çalışma oranları da önemli ölçüde artarak %95 seviyesine ulaştı ve böylece yolcuların günlük yaşamını kolaylaştıran kritik bir iyileşme kaydedildi.
Altyapı Sorunlarının Arka Planı ve Yeni Dönem
Renfe'nin bu kritik altyapı sorunlarının kökeninde, önceki yüklenici firma Schindler'in "belirli bir ihmali" yattığı ifade ediliyor. Bölge Bakanı Sílvia Paneque, "Mükemmellikten hâlâ uzak olduğumuzu biliyoruz, ancak gelinen noktanın önceki yüklenici Schindler'in belirli bir ihmalinin sonucu olduğunu üzülerek belirtmeliyim" dedi. 2025 yılının başlarında Renfe, bakım ve onarım hizmetleri için TKE adlı yeni bir firmayla sözleşme imzaladı. Yeni yüklenici TKE, sistemdeki tüm eksiklikleri analiz etmek ve kapsamlı bir iyileştirme planı oluşturmak için altı aylık bir süre talep etti. Bu süreç, altyapıdaki derinlemesine sorunların anlaşılması ve kalıcı çözümlerin geliştirilmesi için hayati önem taşıyordu.
Paneque, Schindler'in görevini ihmal etmesinin bazı tesislerin beklenenden daha uzun süre kapalı kalmasına veya çok kapsamlı bir yenileme gerektirmesine neden olduğunu vurguladı. Ancak yeni yüklenicinin, beklenenden daha kısa sürede tesisleri yeniden işler hale getirmeyi başardığını da ekledi. Bu durum, kamu hizmeti sözleşmelerinde yüklenici seçiminin ve denetiminin ne kadar kritik olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi. İspanya genelinde ve özellikle Catalunya gibi yoğun nüfuslu bölgelerde, demiryolu ulaşımı günlük yaşamın vazgeçilmez bir parçasıdır ve bu tür aksaklıklar binlerce kişinin hayatını doğrudan etkilemektedir.
Erişilebilirlik ve Yolcu Deneyimine Etkisi
Demiryolu istasyonlarındaki yürüyen merdiven ve asansörlerin düzenli çalışması, modern toplu taşıma hizmetlerinin temel bir gerekliliğidir. Özellikle hareket kabiliyeti kısıtlı bireyler, engelliler, yaşlılar ve çocuklu aileler için bu sistemler sadece bir konfor unsuru değil, aynı zamanda temel bir erişilebilirlik hakkıdır. Çalışmayan asansörler veya yürüyen merdivenler, bu gruplar için istasyonlara erişimi imkansız hale getirebilir veya ciddi zorluklar yaratabilir. Bu durum, toplumsal kapsayıcılık ve eşitlik ilkelerine aykırı düşmekle kalmaz, aynı zamanda yolcu memnuniyetini de olumsuz etkiler.
Renfe'nin yaşadığı bu kriz ve sonrasındaki iyileşme süreci, Türkiye'deki toplu taşıma altyapıları için de önemli dersler içermektedir. İstanbul, Ankara, İzmir gibi büyük şehirlerdeki metro, Marmaray ve diğer demiryolu sistemlerinde de zaman zaman benzer bakım ve arıza sorunları yaşanabilmektedir. Bu durumlar, hem yerel yönetimlerin hem de merkezi idarenin altyapı yatırımlarının yanı sıra, mevcut sistemlerin düzenli bakımı ve sürdürülebilirliği konusunda ne kadar dikkatli olması gerektiğini göstermektedir. Etkin yüklenici yönetimi, periyodik denetimler ve hızlı müdahale kapasitesi, yolcu deneyimini ve toplumsal erişilebilirliği garanti altına almanın anahtarıdır.
