Peru, yakın zamanda gerçekleştirdiği başkanlık seçimlerinin ikinci turunda, geleceğe dair bir vizyon yerine, ülkesinin iki zıt geçmişi arasında bir tercih yapmak zorunda kaldı. Genellikle seçimlerde partiler ve adaylar geleceğe odaklanırken, Peru'daki bu durum, vatandaşların sandık başında ülkenin tarihinde derin izler bırakmış farklı dönemleri temsil eden iki seçenekle karşılaşmasıyla alışılmadık bir hal aldı. Bu seçim, Peru'nun siyasi arenasında köklü bölünmüşlükleri ve toplumsal kutuplaşmayı bir kez daha gözler önüne serdi.
Seçimlerin ilk turunda en çok oyu alan iki aday, sol görüşlü, kırsal kesimden gelen ve sendikacı kimliğiyle öne çıkan Pedro Castillo ile eski Devlet Başkanı Alberto Fujimori'nin kızı ve sağ kanadın temsilcisi Keiko Fujimori idi. Bu iki isim, sadece farklı ideolojileri değil, aynı zamanda Peru'nun yakın tarihindeki iki ayrı ve çoğu zaman çatışan dönemi simgeliyordu. Pedro Castillo, ülkenin yoksul ve marjinalleştirilmiş kesimlerinin sesi olarak, radikal sosyal reformlar, anayasa değişikliği ve doğal kaynakların millileştirilmesi gibi vaatlerle, belki de 1960'lı ve 70'li yılların reformist askeri yönetimlerini veya daha eski sosyalist hareketleri anımsatan bir "halkın iktidarı" geçmişini temsil ediyordu.
Diğer yanda ise Keiko Fujimori, babası Alberto Fujimori'nin 1990'lardaki otoriter ancak ekonomik istikrar ve terörle mücadeledeki "başarılı" dönemini savunuyordu. Bu dönem, bir yandan ekonomik liberalleşme ve düzeni getirse de, diğer yandan yolsuzluk iddiaları, insan hakları ihlalleri ve anayasal düzenin askıya alınmasıyla da hatırlanıyordu. Dolayısıyla, Keiko'nun adaylığı, bazıları için "istikrar ve güvenlik" geçmişini, diğerleri için ise "otoriterlik ve hukuksuzluk" geçmişini çağrıştırıyordu. Bu durum, seçim kampanyalarını modern siyasi tartışmalardan çok, ülkenin acı dolu geçmişindeki başarılar ve başarısızlıklar üzerine kurulu bir referanduma dönüştürdü.
Peru'nun Siyasi Mirası ve Derin Bölünmüşlükler
Peru'nun bu seçimdeki tercihi, ülkenin uzun süredir devam eden siyasi istikrarsızlığının ve derin toplumsal yaralarının bir yansımasıydı. Son yıllarda art arda gelen başkanların yolsuzluk skandalları ve görevden alınmaları, halkın siyasi sisteme olan güvenini ciddi şekilde sarsmıştı. Martin Vizcarra'dan Pedro Pablo Kuczynski'ye, Manuel Merino'dan Francisco Sagasti'ye kadar pek çok lider, kısa sürelerle iktidarda kalmış ve ülkenin kronik sorunlarına kalıcı çözümler üretememişti. Bu durum, özellikle kırsal kesimlerde ve yerli halk arasında sistem karşıtı duyarlılıkları körüklemiş, Pedro Castillo gibi radikal adayların yükselişine zemin hazırlamıştı.
Alberto Fujimori'nin 1990-2000 yılları arasındaki yönetimi, Peru siyasetinde hâlâ tartışılan bir miras bırakmıştır. Darbeyle başa gelmesi, Sendero Luminoso (Aydınlık Yol) terör örgütüyle mücadelesi ve ekonomik reformları, bir kesim tarafından ülkeyi kaostan kurtaran adımlar olarak görülürken, diğer kesim tarafından insan hakları ihlalleri, yolsuzluk ve otoriter eğilimlerle eleştirilmektedir. Keiko Fujimori'nin her seçimde babasının mirasıyla yüzleşmek zorunda kalması, Peru toplumunun bu döneme dair uzlaşmazlığını gözler önüne sermektedir. Ülkedeki sosyal ve ekonomik bölünmüşlük de bu siyasi kutuplaşmayı besleyen önemli bir faktördür. Kırsal ve kentsel alanlar arasındaki uçurum, yerli halkın marjinalleşmesi ve madencilik gibi sektörlerden elde edilen gelirlerin eşitsiz dağılımı, halkın büyük bir kesiminde derin bir hoşnutsuzluk yaratmıştır. COVID-19 pandemisinin Peru'daki yıkıcı etkisi, yüksek ölüm oranları ve ekonomik daralma, mevcut sorunları daha da derinleştirerek radikal değişim taleplerini artırmıştır.
Geleceğe Yönelik Zorluklar ve Küresel Bağlam
Peru'nun bu "geçmişler arasında seçim" durumu, yeni seçilecek başkan kim olursa olsun, ülkeyi birleştirmek ve derin siyasi ve sosyal yaraları sarmak gibi büyük bir görevle karşı karşıya bırakacaktır. Ekonomik iyileşme, yaygın yolsuzlukla mücadele, sağlık ve eğitim sistemlerinin güçlendirilmesi gibi konular, yeni yönetimin öncelikli gündem maddeleri olacaktır. Ancak, bu derin bölünmüşlük içinde uzlaşma sağlamak ve tüm kesimlerin güvenini kazanmak oldukça zorlu bir süreç olacaktır. Bu seçim, aynı zamanda Latin Amerika genelinde yükselen popülist ve anti-sistem hareketlerin küresel bir yansıması olarak da değerlendirilebilir.
Peru'daki bu siyasi kutuplaşma, küresel çapta gözlemlenen popülizm ve demokrasiye yönelik tehditler bağlamında ele alınabilir. İspanya'da da aşırı sağ ve sol partilerin yükselişi ve siyasi yelpazenin kutuplaşması, benzer toplumsal dinamiklere işaret etmektedir. Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler için ise Peru'nun siyasi ve ekonomik istikrarsızlığı, dış yatırımlar ve ticaret açısından belirsizlik yaratabilir. Özellikle İspanyol şirketlerinin Latin Amerika'daki güçlü varlığı (örneğin BBVA, Telefónica gibi şirketlerin bölgedeki önemli yatırımları), bu tür seçim sonuçlarının İspanyol ekonomisi üzerindeki potansiyel etkilerini de gündeme getirmektedir. Demokrasinin kırılganlığı ve halkın beklentileri arasındaki çelişki, farklı coğrafyalarda benzer siyasi sonuçlar doğurarak, dünya genelinde siyasi liderlere uzlaşma ve kapsayıcılık çağrısı yapmaktadır.
