Avrupa Birliği Adalet Divanı (ABAD), Macaristan hükümetinin 2021 yılında yürürlüğe koyduğu ve toplumsal cinsiyet eşitliğini ve cinsel yönelim özgürlüğünü hedef alan tartışmalı anti-LGBTIQ+ yasasının Avrupa Birliği'nin temel haklarını ihlal ettiğine hükmetti. Salı günü açıklanan kararda, söz konusu yasanın "cinsiyet ve cinsel yönelim temelinde ayrımcılık yaptığı", "özel ve aile hayatına saygı göstermediği" ve "ifade ve bilgi özgürlüğünü çiğnediği" belirtildi. Bu karar, Macaristan Başbakanı Viktor Orbán'ın muhafazakar hükümetine karşı Avrupa'dan gelen hukuki baskının en önemli örneklerinden biri olarak kayıtlara geçti.
Avrupa Birliği'nin en yüksek yargı organı olan ABAD, Avrupa Komisyonu'nun Macaristan aleyhine açtığı davada Komisyon'un argümanlarını haklı buldu. Komisyon, Macaristan'ın bu yasasıyla AB hukukunu ve temel değerlerini ihlal ettiğini savunuyordu. Yasa, 18 yaşın altındaki bireylere "homoseksüellik veya cinsiyet değişimi teması içeren" materyallerin gösterilmesini yasaklamanın yanı sıra, okullarda cinsel yönelim ve toplumsal cinsiyet kimliği hakkında bilgilendirici materyallerin sunulmasını da kısıtlıyordu. Eleştirmenler, bu yasanın eşcinselliği pedofili ile ilişkilendirerek LGBTIQ+ bireylerini damgaladığını ve ayrımcılığı körüklediğini belirtiyordu.
Karar, Macaristan'ın Avrupa Birliği üyesi olarak yükümlülüklerini yerine getirmediğini ve AB'nin temel değerleri olan insan onuru, özgürlük, demokrasi, eşitlik, hukukun üstünlüğü ve insan haklarına saygı ilkelerini göz ardı ettiğini açıkça ortaya koydu. ABAD, yasanın kamuoyunu bilgilendirme ve ifade özgürlüğü üzerindeki kısıtlamalarının da orantısız ve haksız olduğunu vurguladı. Bu hüküm, AB'nin hukukun üstünlüğü ve temel haklar konusundaki kararlılığının bir göstergesi olarak değerlendiriliyor.
Macaristan'ın Tartışmalı Yasası ve AB ile Gerilimi
Macaristan'ın 2021 yılında kabul ettiği "Çocuk Koruma Yasası" adı altındaki düzenleme, aslında çocuk istismarını önleme amacı taşıdığı iddia edilse de, kamuoyunda ve uluslararası arenada geniş çaplı tepkilere neden oldu. Yasa, eşcinselliği ve cinsiyet değişimini "çocukların ruh sağlığını olumsuz etkileyen" unsurlar olarak tanımlayarak, bu konularla ilgili içeriklerin 18 yaş altı bireylere yönelik medyada, eğitim materyallerinde ve reklamlarda yer almasını yasakladı. Başbakan Viktor Orbán liderliğindeki Fidesz partisi, bu yasayı "Macaristan'ın geleneksel aile değerlerini koruma" argümanıyla savunmuştu.
Bu yasa, Macaristan ile Avrupa Birliği arasındaki "hukukun üstünlüğü" krizini daha da derinleştiren bir faktör oldu. AB Komisyonu, Macaristan'a karşı çeşitli yasal süreçler başlatmış ve ülkenin AB fonlarına erişimini hukukun üstünlüğü ilkesini ihlal ettiği gerekçesiyle dondurmuştu. Orbán hükümeti, AB'nin bu tür müdahalelerini "egemenlik ihlali" olarak nitelendirerek eleştiriyordu. ABAD'ın bu son kararı, Macaristan'ın AB hukukuna uyma zorunluluğunu bir kez daha teyit ederek, Orbán hükümeti üzerindeki baskıyı artırdı.
Kararın Hukuki ve Siyasi Yansımaları
Avrupa Birliği Adalet Divanı'nın bu kararı, Macaristan'ın söz konusu yasayı değiştirmesi veya yürürlükten kaldırması gerektiği anlamına geliyor. Macaristan'ın karara uymaması durumunda, AB Komisyonu ek yasal adımlar atabilir ve ülkeye para cezaları veya diğer yaptırımlar uygulanması gündeme gelebilir. Bu karar, AB'nin temel haklar ve hukukun üstünlüğü ilkelerinden taviz vermeyeceğinin önemli bir işareti olarak kabul ediliyor ve birliğin iç bütünlüğünü koruma çabalarını güçlendiriyor.
Bu tür kararlar, İspanya gibi LGBTIQ+ hakları konusunda AB içinde öncü ülkelerle Macaristan gibi daha muhafazakar ülkeler arasındaki değerler çatışmasını da gözler önüne seriyor. İspanya, eşcinsel evliliği ve cinsiyet kimliği yasalarıyla Avrupa'nın en ilerici ülkelerinden biri olarak kabul edilirken, Macaristan'ın tutumu AB'nin temel değerleriyle çelişiyor. Türkiye'deki durum ise AB standartlarından giderek uzaklaşan bir seyir izliyor; LGBTIQ+ hakları konusunda son yıllarda gerilemeler yaşanması ve nefret söyleminin artması, bu kararın Türkiye'deki okuyucular için farklı bir bağlam sunmasına neden oluyor. ABAD'ın bu kararı, Avrupa'da insan hakları ve eşitlik mücadelesinde önemli bir kilometre taşı olarak değerlendirilmekle birlikte, AB üye devletlerinin bu değerlere bağlılıklarını sürdürmeleri gerektiğinin de altını çiziyor.
