İspanya'nın özerk bölgelerinden Catalunya (Katalonya), yetişkin nüfusta sigara tüketiminin 2025 yılında tarihi bir düşük seviyeye gerilediğini duyurdu. Bölgesel Sağlık Bakanlığı (Conselleria de Salut) tarafından açıklanan verilere göre, Katalonya'daki yetişkinlerin %20,6'sı (yaklaşık 1,5 milyon kişi) tütün ürünleri kullanıyor. Bu oran, 2024'teki %21,4'lük seviyeye kıyasla önemli bir düşüşü temsil ederken, halk sağlığı uzmanları ve sivil toplum kuruluşları, tütün kontrol politikalarının daha da güçlendirilmesi yönünde çağrıda bulunuyor. Katalonya Halk Sağlığı Sekreteri Esteve Fernández tarafından Çarşamba günü sunulan Catalunya Sağlık Anketi (ESCA) sonuçları, sigaranın her yıl yaklaşık 10.000 ölüme yol açtığını ve akciğer kanseri vakalarının neredeyse %90'ının arkasındaki ana neden olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi.
Araştırma, tütün kullanımının cinsiyetler arasında belirgin bir fark gösterdiğini ortaya koydu: erkeklerin %25,3'ü sigara içerken, kadınlarda bu oran %16,1 seviyesinde kaldı. Ayrıca, sosyoekonomik düzeyin de tütün tüketiminde önemli bir rol oynadığı belirlendi. Daha az kaynağa ve eğitim seviyesine sahip bireyler arasında sigara içme oranları daha yüksek olup, özellikle düşük gelirli erkeklerde bu oran %29,9'a ulaşırken, orta sınıf erkeklerde %21,6, üst sınıf erkeklerde ise %18 olarak kaydedildi. Bu veriler, tütünle mücadelenin sadece sağlık değil, aynı zamanda sosyal eşitlik boyutunu da içerdiğini vurgulamaktadır. Düşük sosyoekonomik grupların, tütün endüstrisinin pazarlama stratejilerine ve stres faktörlerine karşı daha savunmasız olabileceği düşünülüyor.
Çevresel tütün dumanına maruz kalma da önemli bir sorun olarak devam ediyor. 15 yaş ve üzeri kişilerin %7,2'si evde pasif içiciliğe maruz kalırken, 0-14 yaş arası çocuk ve ergenlerde bu oran %6,5 seviyesinde. Pasif içiciliğin, özellikle çocuklarda solunum yolu hastalıkları, astım ve ani bebek ölümü sendromu riskini artırdığı biliniyor. Özellikle endişe verici bir diğer bulgu ise, hamile kalan kadınların yarısının sigarayı bırakmaması ve %8,1'inin hamilelikleri boyunca sigara içmeye devam etmesidir. Gebelikte sigara kullanımı, düşük doğum ağırlığı, erken doğum ve gelişimsel sorunlar gibi ciddi riskleri beraberinde getirmektedir. Tütün kullanım biçimlerine bakıldığında ise, hem erkeklerde hem de kadınlarda yaklaşık %70'inin filtreli endüstriyel sigaraları tercih ettiği, erkeklerin %27,7'sinin ve kadınların %32,4'ünün ise elle sarılan sigaraları kullandığı gözlemlendi. Diğer tütün ürünlerinin tüketimi ise %5'i geçmiyor. Kamu sağlık sisteminde 2025 yılında 71.009 kişi sigarayı bırakmak için farmakolojik tedaviye başladı ve sigara içenlerin %62'si bu süreçte bir tür destek aldı.
Ergenler arasındaki tütün kullanımı eğilimleri de dikkat çekici. Katalonya'da 14-18 yaş arası ergenlerde geleneksel tütün deneme oranları, 1994'ten bu yana %67'den %26,7'ye, son 30 günde günlük sigara içme oranları ise %25'ten %3,5'e gerileyerek önemli bir başarıya işaret ediyor. Bu düşüş, tütünle mücadele kampanyalarının genç nesiller üzerindeki olumlu etkisini göstermektedir. Ancak, İspanya'daki ortaöğretimde uyuşturucu kullanımı araştırması (Estudes) verilerine göre, 2014'ten bu yana elektronik sigara (e-sigara) kullanımı alarm verici bir şekilde arttı. 2025 yılında ergenlerin %46,9'u hayatında en az bir kez elektronik sigara denediğini, %38'i son 12 ay içinde, %24,5'i ise son 30 gün içinde elektronik sigara kullandığını belirtti. Bu durum, yeni nesil nikotin ürünlerinin gençler arasında hızla yayıldığını ve geleneksel sigaraya geçiş için bir "kapı" görevi görerek yeni bir bağımlılık dalgası yaratma potansiyeli taşıdığını gösteriyor.
Küresel ve Ulusal Tütünle Mücadele Bağlamı
Katalonya'daki bu "tarihi düşük" seviye, İspanya'nın ve genel olarak Avrupa'nın tütünle mücadeledeki küresel çabalarının bir parçasıdır. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi (FCTC) gibi uluslararası anlaşmalar, dünya genelinde tütün kullanımını azaltmayı hedefleyen politikaların temelini oluşturmaktadır. İspanya, 2006 ve 2010 yıllarında kabul ettiği yasalarla halka açık kapalı alanlarda sigara içmeyi yasaklamış, sigara satışını kısıtlamış ve tütün ürünlerinin reklamını engellemiştir. Bu yasalar, İspanya'da sigara içme oranlarının düşürülmesinde önemli bir rol oynamıştır. Ancak, İngiltere ve İrlanda gibi bazı Avrupa ülkeleri, kamusal alanlarda sigara içme yasağını daha da genişleterek veya tütün ürünlerine yönelik vergileri artırarak daha agresif politikalar izlemektedir. Katalonya, İspanya içinde sağlık politikalarında özerkliğe sahip olduğundan, kendi özel düzenlemelerini yapabilme yetkisine sahiptir ve bu yeni yasa talebi de bu özerkliğin bir yansımasıdır.
Türkiye de tütünle mücadelede dünya genelinde örnek gösterilen ülkelerden biridir. 2009 yılında yürürlüğe giren kapalı alanlarda sigara yasağı, ardından gelen düz paket uygulaması ve yüksek vergilendirme politikaları sayesinde Türkiye, sigara içme oranlarında belirgin düşüşler kaydetmiştir. Ancak, Türkiye'de de elektronik sigara ve ısıtılmış tütün ürünleri gibi yeni nesil ürünlerin yasa dışı yollarla yayılması, tütünle mücadelede yeni zorluklar yaratmaktadır. Katalonya'nın karşılaştığı bu durum, küresel bir sorun olup, ülkelerin benzer zorluklarla mücadele ettiğini göstermektedir. Elektronik sigaraların "daha az zararlı" olduğu algısı, özellikle gençler arasında hızla yayılmalarına neden olmakta ve uzun vadeli sağlık etkileri hakkında bilimsel belirsizlikler devam etmektedir. Bu ürünlerin cazip aromaları ve modern tasarımları, gençleri nikotin bağımlılığına sürüklemede etkili bir araç haline gelmektedir.
Daha İddialı Bir Yasa Talebi ve Gelecek Vizyonu
Katalonya'da tütün tüketimindeki düşüş olumlu bir gelişme olsa da, sosyal, sağlık ve bilim kuruluşları daha iddialı bir tütün kontrol yasasına ihtiyaç duyulduğunu vurguluyor. Creu Roja Catalunya (Katalonya Kızıl Haçı), Ricky Rubio Vakfı, Katalan Tütün Tüketimi Tedavi ve Bakım Derneği, Salut i Comunitat Vakfı, Barselona Hemşireler Koleji (Col·legi d'Infermeres de Barcelona) ve Katalonya Kanserle Savaş Derneği (Associació contra el Càncer a Catalunya) gibi birçok kuruluş, yeni yasanın gecikmesinden duydukları "açık hayal kırıklığını" dile getirdi. Bu kuruluşlar, tütün kullanımının halen önlenebilir ölümlerin ve kronik hastalıkların başlıca nedeni olduğunu belirtirken, yeni nikotin ürünlerinin "yeni bağımlılık biçimlerini ve ikili tüketimi pekiştirdiğine" dikkat çekiyor. Bu durum, yalnızca mevcut sigara içenleri değil, aynı zamanda gençleri de hedef alan kapsamlı bir stratejinin gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Bu gerçekler ışığında, vatandaşları daha iyi korumak ve nikotinin yeni bir sosyal normalleşmesini önlemek için yasal çerçevenin güncellenmesi ve güçlendirilmesi elzem görülüyor. Talep edilen yasa, halkı pasif içicilikten ve aerosol dumanına maruz kalmaktan etkin bir şekilde korumalı, hem geleneksel tütün ürünlerini hem de yeni nesil cihazları "en yüksek talep seviyesinde" düzenlemelidir. Bu kapsamlı yasal düzenleme, Katalonya'nın halk sağlığı hedeflerine ulaşmasında kritik bir rol oynayacak ve gelecekteki nesilleri tütünün zararlı etkilerinden korumak için güçlü bir adım olacaktır. Yeni yasanın kabul edilmesi, sadece sigara içme oranlarını düşürmekle kalmayacak, aynı zamanda sağlık sisteminin üzerindeki yükü azaltacak ve daha sağlıklı bir toplum inşa etme yolunda önemli bir katalizör görevi görecektir. Uzmanlar, tütün kontrolünde atılacak her adımın, yaşam kalitesini artırarak ve kamu harcamalarını düşürerek toplumsal refaha doğrudan katkı sağlayacağını belirtmektedir.
