İspanya'nın özerk bölgelerinden Catalunya (Katalonya)'da, sağlık sektöründeki aşırı mesai ve gönüllü çalışma yüküne karşı başlatılan "Ni un minut més" (Tek Bir Dakika Daha Yok) kampanyası, bölgenin en üst düzey insan hakları kurumu olan Sindic de Greuges de Catalunya (Katalonya Ombudsmanı) tarafından resen incelemeye alındı. Bu önemli karar, Metges de Catalunya (Katalonya Doktorları) sendikası tarafından yürütülen ve sağlık profesyonellerini zorunlu olmayan tüm ek faaliyetleri durdurmaya teşvik eden kampanyanın, sağlık sistemindeki yapısal sorunları gözler önüne sermesiyle geldi. Ombudsmanlık, özellikle Sant Joan de Déu Hastanesi'ndeki anestezi ve resüsitasyon uzmanlarının Katalan Sağlık Departmanı'na (Salut) gönderdiği bir mektubu ve medyadaki haberleri dikkate alarak bu adımı attı.
Katalonya Ombudsmanı'nın bu girişimi, sağlık çalışanlarının uzun süredir dile getirdiği iş yükü, tükenmişlik ve yetersiz personel sorunlarının ciddiyetini bir kez daha vurgulamaktadır. Kampanya, sağlık profesyonellerinin sadece zorunlu görevlerini yerine getirmesini, gönüllü olarak üstlendikleri ve sistemin işleyişi için kritik hale gelen ek mesailere son vermesini hedefliyor. Bu durum, Katalonya'daki sağlık sisteminin, normal işleyişini sürdürebilmek için büyük ölçüde doktorların ve diğer sağlık personelinin fedakarlıklarına bağımlı olduğunu ortaya koyuyor.
Metges de Catalunya sendikası tarafından 1 Haziran'da başlatılan "Ni un minut més" kampanyası, kısa sürede büyük yankı uyandırdı ve sağlık camiasından "kitlesel" bir yanıt aldı. Sendikanın açıkladığı verilere göre, bugüne kadar 39 hastane, 210 hastane servisi ve 13 birincil sağlık merkezi (CAP - Centres d'Atenció Primària) bu kampanyaya destek verdi. Bu geniş katılım, sorunun sadece belirli hastanelerle sınırlı olmadığını, tüm sağlık hizmeti kademelerinde yaygın bir memnuniyetsizlik olduğunu göstermektedir. Özellikle birincil sağlık merkezlerinin de kampanyaya dahil olması, polikliniklerdeki yoğunluğun ve doktorların üzerindeki baskının boyutunu gözler önüne sermektedir.
Kampanyanın temel amacı, sağlık sisteminin rutin operasyonlarını sürdürmek için olağanüstü mesai saatlerine ve profesyonellerin gönüllü faaliyetlerine olan yapısal bağımlılığını ifşa etmektir. Doktorlar, bu bağımlılığın hem kendi sağlıklarını ve refahlarını olumsuz etkilediğini hem de uzun vadede hasta bakım kalitesini düşürdüğünü savunuyor. Sürekli aşırı çalışma, fiziksel ve zihinsel tükenmişliğe yol açarak, tıbbi hatalar riskini artırabilir ve sağlık profesyonellerinin mesleki motivasyonunu ciddi şekilde zedeleyebilir.
Sağlık Sisteminin Yapısal Sorunları ve Kampanyanın Arka Planı
İspanya'nın genelinde olduğu gibi Katalonya'da da sağlık sistemi, büyük ölçüde kamu tarafından finanse edilen ve yönetilen bir yapıya sahiptir. Bölgesel özerk yönetimler, kendi sağlık politikalarını belirleme ve uygulama konusunda geniş yetkilere sahiptir. Ancak, yıllardır süregelen bütçe kısıtlamaları, demografik değişiklikler ve özellikle COVID-19 pandemisinin getirdiği ağır yük, sistemi kritik bir noktaya taşımıştır. Pandemi döneminde sağlık çalışanları, eşi benzeri görülmemiş bir baskı altında çalışmış, bu da tükenmişlik sendromu ve mesleki tatminsizlik oranlarını artırmıştır.
Avrupa Birliği genelinde doktor başına düşen hasta sayısı ve ortalama muayene süresi gibi göstergeler, İspanya'da ve dolayısıyla Katalonya'da sağlık çalışanlarının üzerinde ciddi bir baskı olduğunu ortaya koymaktadır. Örneğin, birincil sağlık hizmetlerinde doktorların bir hastaya ayırabildiği sürenin ortalama 5-7 dakika gibi kısa bir süreye düşmesi, hem hastaların yeterli hizmet alamamasına hem de doktorların iş yükünün katlanmasına neden olmaktadır. Bu durum, "Ni un minut més" gibi kampanyaların doğuşuna zemin hazırlayan temel yapısal sorunlardan biridir. Sendikalar, bu durumun ancak yeterli personel alımı, çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve adil ücretlendirme ile çözülebileceğini vurgulamaktadır.
Ombudsman'ın Rolü ve Olası Sonuçlar
Sindic de Greuges de Catalunya, Katalan vatandaşlarının kamu idaresine karşı haklarını korumakla görevli bağımsız bir kurumdur. Ombudsman'ın resen bir soruşturma başlatması, konunun kamu yararı açısından aciliyetini ve ciddiyetini gösterir. Ombudsmanlık, incelemeleri sonucunda Katalan hükümetine ve ilgili sağlık departmanına tavsiyelerde bulunabilir. Bu tavsiyeler yasal olarak bağlayıcı olmasa da, kamuoyu ve siyasi çevreler üzerinde önemli bir baskı oluşturma potansiyeline sahiptir. Daha önce de benzer konularda ombudsmanlık raporları, politika değişikliklerine veya ek bütçe tahsislerine yol açmıştır.
Bu soruşturmanın olası sonuçları arasında, Katalan Sağlık Departmanı'nın personel alım politikalarını gözden geçirmesi, çalışma saatleri düzenlemelerinde iyileştirmeler yapması ve sağlık çalışanlarının ücretlendirme sistemlerini adil hale getirmesi yer alabilir. Ayrıca, bu tür bir kamuoyu baskısı, sağlık sistemine ayrılan bütçenin artırılması yönünde de bir ivme yaratabilir. Türkiye'de de sağlık çalışanlarının aşırı iş yükü, düşük ücretler, şiddet olayları ve tükenmişlik gibi benzer sorunlarla mücadele ettiği düşünüldüğünde, Katalonya'daki bu gelişmelerin Türkiye sağlık sistemi için de dersler barındırdığı söylenebilir. Her iki ülkede de sağlık çalışanlarının refahı ve mesleki tatmini, kaliteli sağlık hizmetlerinin sürdürülebilirliği açısından hayati önem taşımaktadır.
Sonuç olarak, "Ni un minut més" kampanyası ve Katalonya Ombudsmanı'nın bu konudaki resen soruşturması, sağlık çalışanlarının uzun süredir göz ardı edilen sorunlarını bir kez daha kamuoyunun ve yetkililerin gündemine taşımıştır. Bu eylem, sadece Katalonya'da değil, benzer sorunlarla boğuşan tüm sağlık sistemleri için bir örnek teşkil edebilir. Kampanyanın uzun vadede sağlık politikalarında kalıcı değişikliklere yol açıp açmayacağı, yetkililerin bu çağrıya nasıl yanıt vereceğine bağlı olacaktır. Ancak, doktorların ve diğer sağlık profesyonellerinin bu kararlı duruşu, sistemin sürdürülebilirliği ve hasta hizmetlerinin kalitesi için kritik bir dönüm noktası olabilir.
