İspanya'nın özerk bölgesi Catalunya (Katalonya), kadına yönelik şiddet suçlarından hüküm giymiş mahkumların rehabilitasyonunda çığır açan bir adım atarak sanal gerçeklik (VR) teknolojisini kullanmaya başladı. Bu yenilikçi program, mahkumların mağdurlarla empati kurmasını sağlamayı ve şiddetin yıkıcı sonuçlarını daha derinlemesine kavramalarına yardımcı olmayı amaçlıyor. Geçtiğimiz yıl Katalan cezaevlerinde kadına yönelik şiddet suçlarından 1.344 mahkum bulunurken, bunların 596'sı (yüzde 44'ü) bu özel rehabilitasyon programlarına katıldı.
Söz konusu katılım oranı, bir önceki yıla göre yüzde 38'lik önemli bir artışı temsil ediyor; 2022'de bu programlara 431 kişi katılmıştı. Bu artış, Katalan yetkililerin kadına yönelik şiddetle mücadele ve suçluların topluma yeniden entegrasyonu konusundaki kararlılığını gösteriyor. Sanal gerçeklik uygulamaları, mahkumlara şiddet eylemlerinin mağdurlar üzerindeki duygusal ve fiziksel etkilerini birinci elden deneyimleme fırsatı sunarak, geleneksel terapi yöntemlerinin ötesine geçmeyi hedefliyor.
2023 yılında Ceza Hukuku ve Uzmanlaşmış Eğitim Merkezi tarafından yayınlanan en son cezaevleri yeniden suç işleme araştırmasına göre, kadına yönelik şiddet suçlarında yeniden suç işleme oranı yüzde 17,7 olarak belirlendi. Bu oran, genel yeniden suç işleme oranı olan yüzde 21,1'in 3 puan altında kalıyor. Bu istatistikler, sanal gerçeklik gibi yenilikçi ve yoğunlaştırılmış rehabilitasyon programlarının, mahkumların davranışlarını değiştirmede ve topluma başarılı bir şekilde yeniden kazandırılmalarında potansiyel bir etkiye sahip olabileceğine işaret ediyor.
Sanal Gerçekliğin Gücü ve Rehabilitasyon Yaklaşımı
Katalonya'da uygulanan sanal gerçeklik programları, mahkumların empati becerilerini geliştirmeye odaklanıyor. Bu programlar genellikle, şiddet eylemlerinin mağdurlar üzerindeki etkilerini simüle eden senaryoları içeriyor. Mahkumlar, sanal ortamda mağdurun bakış açısından olayları deneyimleyerek, kendi eylemlerinin yol açtığı acıyı ve travmayı daha yakından hissedebiliyorlar. Bu sürükleyici deneyim, soyut kavramlar yerine somut duygusal bağlar kurarak, mahkumların şiddet döngüsünü kırmalarına yardımcı olmayı hedefliyor.
Programın temel amacı, mahkumlarda farkındalık yaratmak ve şiddet davranışlarının altında yatan nedenleri anlamalarını sağlamaktır. Geleneksel grup terapileri ve bireysel danışmanlık seanslarıyla birleştirilen sanal gerçeklik, mahkumların kendi eylemlerinin sorumluluğunu üstlenmelerini teşvik ediyor. Uzmanlar, VR teknolojisinin güvenli ve kontrollü bir ortamda duygusal tepkileri tetikleyebilme yeteneğinin, bu tür hassas konularda terapi için ideal bir araç olduğunu belirtiyorlar.
İspanya'da Kadına Yönelik Şiddetle Mücadele ve Türkiye Bağlantısı
İspanya, kadına yönelik şiddetle mücadelede Avrupa'nın öncü ülkelerinden biri olarak kabul ediliyor. 2004 yılında yürürlüğe giren "Ley Orgánica de Medidas de Protección Integral contra la Violencia de Género" (Kadına Yönelik Şiddete Karşı Kapsamlı Koruma Tedbirleri Organik Yasası), bu alanda kapsamlı bir hukuki çerçeve sunmuştur. Bu yasa, şiddetin sadece fiziksel değil, psikolojik, ekonomik ve cinsel boyutlarını da kapsayarak, mağdurlara hukuki, sosyal ve ekonomik destek sağlamayı amaçlamaktadır. Katalonya'da uygulanan bu sanal gerçeklik programı da, İspanya'nın bu alandaki kararlılığının bir göstergesidir.
Türkiye de kadına yönelik şiddetle mücadelede önemli adımlar atmış, uluslararası sözleşmelere imza atmış ve ulusal yasalar çıkarmıştır. Özellikle 6284 sayılı "Ailenin Korunması ve Kadına Yönelik Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun", şiddet mağdurlarına koruma ve destek sağlamayı hedeflemektedir. Ancak, her iki ülkede de kadına yönelik şiddet hala ciddi bir toplumsal sorun olmaya devam etmektedir. İspanya'nın bu yenilikçi yaklaşımı, Türkiye gibi ülkeler için de suçluların rehabilitasyonu konusunda yeni ufuklar açabilir ve farklı tedavi yöntemlerinin uygulanabilirliğini düşündürebilir.
Programın Potansiyel Etkileri ve Gelecek Beklentileri
Katalonya'daki sanal gerçeklik programının ilk sonuçları, kadına yönelik şiddet suçlarında yeniden suç işleme oranının genel orandan daha düşük olduğunu göstererek umut vaat etmektedir. Bu durum, empati odaklı rehabilitasyonun, sadece cezalandırmanın ötesine geçerek, suçluların davranış kalıplarını değiştirmede ne kadar etkili olabileceğini ortaya koyuyor. Programın başarısı, gelecekte bu tür teknolojilerin cezaevlerindeki diğer suç türlerinin rehabilitasyonunda da kullanılmasına zemin hazırlayabilir.
Ancak, bu programların uzun vadeli etkilerini değerlendirmek ve sürdürülebilirliğini sağlamak için daha fazla araştırma ve veri gereklidir. Uzmanlar, sanal gerçekliğin tek başına bir çözüm olmadığını, ancak geleneksel terapi yöntemleriyle entegre edildiğinde güçlü bir araç olabileceğini vurguluyorlar. Kadına yönelik şiddetle mücadelede, hem mağdurların korunması hem de faillerin rehabilite edilmesi, kapsamlı ve çok yönlü bir yaklaşım gerektirmektedir. Katalonya'nın bu yenilikçi adımı, bu zorlu mücadelenin önemli bir parçası olarak değerlendirilmelidir.
