Barselona'da her yıl düzenlenen ve şehrin en büyük festivallerinden biri olan La Mercè kutlamaları sırasında, Katalanca dilinin geleceği üzerine dikkat çekici bir tartışma alevlendi. Valensiyalı sosyodilbilimci Toni Mollà, "Les llengües de demà" (Yarının Dilleri) adlı kitabının tanıtımında, Katalanca'nın sadece mevcut konuşurlar tarafından korunmasının yeterli olmadığını, aynı zamanda küresel kapitalizmin, dijital algoritmaların ve değişen sosyolinguistik dinamiklerin getirdiği zorluklara uyum sağlaması gerektiğini savundu. Bu radikal görüş, dilin sadece kültürel bir miras olmanın ötesine geçerek, modern dünyanın yapısal gerçekleriyle yüzleşmesi gerektiği fikrini gündeme taşıdı.
Mollà, konuşmasında sembolik bir örnekle argümanını güçlendirdi: Barselona'nın Eixample (Eşample) bölgesinin, Aragon (Aragon) Tacı askerlerinin (Almogàvers) Calabria'dan Sardinya'ya, Korsika'dan Aragon'a uzanan fetihlerine adanmış caddelerle dolu olduğunu hatırlattı. Ancak günümüzde bir taksicinin "Almogàvers" caddesini aradığında, tarihi bir anıt yerine, Katalanca Kitap Haftası'nın (Setmana del Llibre en Català) düzenlendiği Arc de Triomf'a (Zafer Takı) yönelmesi gerektiğini belirtti. Bu benzetmeyle Mollà, dilin geçmişteki zaferlere takılıp kalmaması, aksine güncel ve geleceğe yönelik pratik kullanımlara odaklanması gerektiğinin altını çizdi. Ona göre, Katalanca'nın geleceği, sadece bireysel dil sadakatini sürdürmekle değil, aynı zamanda dilin toplumsal ve ekonomik yaşamın her alanına entegre olmasıyla mümkün olabilecektir.
Sosyodiblimci, "Buradaki herkesin tam birer Almogàvers olduğundan eminim, ancak resmi ve gayri resmi dil politikalarını tasarlarken küresel dil kullanımlarını göz önünde bulundurmalıyız" diyerek, dilin dar bir çevrede sıkışıp kalmaması gerektiğini vurguladı. Mollà'ya göre, Katalanca'nın yarının dillerinden biri olabilmesi için okul ve folklorik çevrelerin dışına çıkması, kapitalizm, küreselleşme ve algoritmalar gibi yapısal unsurlara adapte olması şart. Bu, dilin dijital platformlarda, iş dünyasında ve uluslararası iletişimde aktif rol oynaması gerektiği anlamına geliyor. Aksi takdirde, sadece kültürel bir niş olarak kalma riskiyle karşı karşıya kalacağı uyarısında bulundu.
Katalanca'nın Tarihi ve Güncel Mücadelesi
Katalanca, İspanya'nın kuzeydoğusundaki Katalonya (Catalunya) özerk topluluğunun yanı sıra Valensiya (València), Balear Adaları (Illes Balears) ve kısmen Aragon (Aragón) ile Fransa'nın Roussillon (Rusilyon) bölgesi ve İtalya'nın Sardinya (Sardegna) adasındaki Alghero (Alghero) şehrinde konuşulan, zengin bir tarihe sahip bir Roman dilidir. İspanya İç Savaşı ve ardından gelen Francisco Franco diktatörlüğü döneminde (1939-1975) ağır baskılara maruz kalmış, kamusal alanda kullanımı yasaklanmış ve adeta yeraltına çekilmek zorunda kalmıştır. Franco rejiminin sona ermesi ve İspanya'da demokrasinin yeniden tesisiyle birlikte, Katalanca yeniden canlanma sürecine girmiş ve özerk toplulukların statüsüyle birlikte resmiyet kazanmıştır.
Günümüzde Katalonya'da Katalanca, İspanyolca (Kastilyaca) ile birlikte resmi dil statüsündedir ve eğitimden medyaya, kamu hizmetlerinden kültürel etkinliklere kadar geniş bir alanda aktif olarak kullanılmaktadır. "Dilsel daldırma" (immersió lingüística) politikası sayesinde, Katalanca eğitim sisteminin omurgasını oluşturmakta, bu da Katalanca'nın yeni nesiller arasında yaygınlaşmasını sağlamaktadır. Ancak Barselona gibi büyük şehirlerde artan göçmen nüfusu ve küreselleşmenin etkisiyle İspanyolca'nın ve İngilizce'nin ağırlığı hissedilmekte, bu da Katalanca'nın kamusal alandaki kullanım oranları üzerinde tartışmalara yol açmaktadır. Mollà'nın vurguladığı gibi, sadece koruma odaklı politikalar, bu değişen demografik ve sosyolinguistik gerçeklikler karşısında yetersiz kalabilir.
Küresel Çağda Dillerin Geleceği ve Türkiye ile Bağlantı
Toni Mollà'nın Katalanca üzerine yaptığı bu analiz, aslında küresel çağda hayatta kalma mücadelesi veren tüm bölgesel ve azınlık dilleri için geçerli bir çerçeve sunmaktadır. Küreselleşme, dijitalleşme ve algoritmaların yükselişi, dillerin sadece iletişim aracı olmaktan öteye geçip, ekonomik ve teknolojik sistemlerle entegre olmasını gerektirmektedir. Bir dilin dijital platformlarda var olmaması, çevrimiçi içerik üretiminde kullanılamaması veya yapay zeka uygulamaları tarafından tanınmaması, o dilin geleceği için ciddi bir tehdit oluşturmaktadır. Mollà'nın ifadesiyle, dilin sadece "folklorik" bir unsur olarak kalması, onu modern dünyanın dinamiklerinden kopararak marjinalleştirebilir.
Türkiye'de de benzer tartışmalar, Türkçe'nin küresel diller karşısındaki konumu veya ülkedeki diğer dillerin (Kürtçe, Lazca, Çerkesçe vb.) geleceği bağlamında zaman zaman gündeme gelmektedir. İngilizce'nin bilim, teknoloji ve uluslararası iletişimdeki egemenliği, Türkçe'nin özellikle akademik ve profesyonel alanlardaki gelişimini etkilemektedir. Mollà'nın Katalanca için önerdiği "adaptasyon" stratejisi, dillerin sadece kendi iç dinamiklerini korumakla kalmayıp, aynı zamanda küresel rekabeti ve teknolojik dönüşümü de göz önünde bulundurarak stratejiler geliştirmesi gerektiğini göstermektedir. Bu, dilin sadece geçmişin bir mirası değil, aynı zamanda geleceğin aktif bir parçası olabilmesi için kaçınılmaz bir adımdır.
