Gazze Şeridi'nde halihazırda kritik seviyede olan insani kriz, İsrail hükümetinin aldığı son kararla daha da derinleşme riskiyle karşı karşıya. Bu hafta sonundan itibaren, bölgede faaliyet gösteren başlıca uluslararası sivil toplum kuruluşlarının (STK) hiçbir yabancı çalışanı kalmadı. İsrail, aralarında Sınır Tanımayan Doktorlar (Médecins Sans Frontières), Oxfam, World Vision ve Danimarka Mülteci Konseyi gibi 37 büyük insani yardım örgütünün lisanslarını iptal ederek uluslararası personelini Gazze'den ayrılmaya zorladı. Bu kararın temel gerekçesi olarak, İsrail hükümetinin yerel personel listelerini talep etmesi ve STK'ların bu talebi, çalışanlarını olası misillemelerden korumak amacıyla reddetmesi gösteriliyor.
Uluslararası insani yardım kuruluşları, çatışma bölgelerinde tarafsızlık ve bağımsızlık ilkeleri doğrultusunda hareket ederler. Personel listelerinin çatışmanın taraflarından birine verilmesi, bu ilkeleri ihlal etmenin yanı sıra, yerel çalışanların güvenliğini doğrudan tehlikeye atma potansiyeli taşır. STK'lar, bu tür bilgilerin paylaşılmasının, personel üzerinde baskı kurulmasına veya hedef gösterilmelerine yol açabileceği endişesiyle İsrail'in talebini reddetmiştir. Bu durum, insani yardım operasyonlarının temel prensiplerine sıkı sıkıya bağlı kalan örgütler için kırmızı çizgi niteliğindedir. Bu kuruluşlar, misyonlarının gereği olarak, yardım ulaştırdıkları topluluklarla güven ilişkisi kurmayı ve yerel çalışanlarının kimliklerini korumayı hayati önemde görmektedir.
İsrail tarafı ise, güvenlik endişelerini ve Hamas'ın insani yardımları kötüye kullanabileceği iddialarını sıkça dile getirmektedir. Ancak uluslararası hukuk ve insani yardım standartlarına göre, çatışma bölgelerindeki sivillere yardım ulaştırma hakkı ve yardım çalışanlarının güvenliği güvence altına alınmalıdır. Bu son kararla birlikte, Gazze'deki zaten içler acısı durumun daha da kötüleşmesinden endişe ediliyor. Bölgedeki gıda, su, ilaç ve barınma ihtiyacı had safhada iken, uluslararası uzmanların ve koordinatörlerin ayrılması, yardım dağıtım mekanizmalarını ciddi şekilde sekteye uğratacaktır. Uzmanlar, bu durumun zaten kırılgan olan insani yardım ağını daha da zayıflatacağını ve Gazze halkının temel ihtiyaçlara erişimini daha da zorlaştıracağını belirtmektedir.
Gazze'deki İnsani Krizin Arka Planı ve STK'ların Rolü
7 Ekim 2023'ten bu yana devam eden İsrail-Hamas çatışmaları, Gazze Şeridi'ni tarihin en büyük insani felaketlerinden birine sürüklemiştir. Birleşmiş Milletler ve diğer uluslararası kuruluşların verilerine göre, Gazze'de 2.3 milyonluk nüfusun büyük bir kısmı yerinden edilmiş, yüz binlerce kişi açlık sınırında yaşam mücadelesi vermektedir. Sağlık sistemi çökmüş, altyapı büyük ölçüde tahrip olmuştur. Temiz suya erişim kısıtlı, sanitasyon koşulları felaket düzeyindedir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) raporlarına göre, Gazze'deki hastanelerin büyük çoğunluğu ya tamamen işlevsiz hale gelmiş ya da asgari kapasiteyle hizmet vermeye çalışmaktadır. Bu koşullar altında, uluslararası STK'lar, Gazze halkı için hayati bir can simidi görevi görmekteydi. Gıda, ilaç, tıbbi malzeme, barınma ve psikososyal destek gibi alanlarda kritik hizmetler sunarak, bölgedeki milyonlarca insanın hayatta kalmasına yardımcı oluyorlardı.
Sınır Tanımayan Doktorlar gibi örgütler, çatışma bölgelerinde yaralılara tıbbi yardım sağlamak, salgın hastalıkları önlemek ve sağlık hizmetlerini ayakta tutmak için büyük riskler altında çalışmaktadır. Oxfam ise su, sanitasyon ve gıda güvenliği alanlarında uzmanlaşmış, özellikle en savunmasız gruplara ulaşmayı hedefleyen bir kuruluştur. World Vision, çocukların korunması ve eğitimi üzerine odaklanırken, Danimarka Mülteci Konseyi yerinden edilmiş kişilere barınma ve hukuki destek sağlamaktadır. Bu örgütlerin uluslararası uzmanlık ve koordinasyon kapasiteleri, yerel ekiplerin etkinliğini artırmada kilit rol oynamaktadır. Uluslararası personelin bölgeden çıkarılması, bu kritik hizmetlerin kalitesini ve kapsamını doğrudan etkileyecek, yerel ekiplerin üzerindeki yükü artıracak ve uluslararası denetim mekanizmalarını zayıflatacaktır. Bu durum, bölgedeki insani durumun daha da kötüleşmesine ve uluslararası toplumun duruma müdahale etme yeteneğinin kısıtlanmasına yol açacaktır.
Uluslararası Hukuk ve Etkileri: Türkiye ve İspanya'nın Bakışı
Uluslararası insancıl hukuk, çatışma zamanlarında sivillerin ve insani yardım çalışanlarının korunmasını açıkça belirtir. Cenevre Sözleşmeleri ve ek protokolleri, tarafsız insani yardım örgütlerinin engelsiz erişimini ve operasyonlarını güvence altına almayı amaçlar. İsrail'in bu kararı, uluslararası hukukun temel prensiplerine aykırı olduğu yönünde eleştirilere yol açmaktadır. Birçok uluslararası gözlemci ve hukuk uzmanı, bu tür bir hamlenin, Gazze'deki insani durumun şeffaflığını azaltacağı ve sorumlulukların göz ardı edilmesine zemin hazırlayacağı uyarısında bulunmaktadır. Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) ve diğer insan hakları kuruluşları, bu tür eylemlerin savaş suçu teşkil edip etmediği konusunda incelemeler yapabilir.
Türkiye, Filistin davasına ve Gazze halkına yönelik insani yardımlara tarihsel olarak büyük önem veren bir ülkedir. Türk Kızılayı, AFAD ve diğer Türk STK'ları, Gazze'ye düzenli olarak yardım ulaştırma çabasındadır. İsrail'in bu kararı, Türkiye'nin de bölgedeki insani yardım çabalarını olumsuz etkileyebilir ve diplomatik tepkilere yol açabilir. Türkiye, uluslararası platformlarda Gazze'deki insani durumun iyileştirilmesi ve insani yardımın engelsiz ulaştırılması çağrılarını sürdürmektedir. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan liderliğindeki Türkiye, Filistin'e yönelik desteğini her fırsatta dile getirmekte ve insani yardım koridorlarının açılması için uluslararası çabalara öncülük etmektedir.
İspanya ve özellikle kaynak haberin geldiği Katalonya (Catalunya) bölgesi, insan hakları ve uluslararası hukuka saygı konusunda hassasiyetiyle bilinir. İspanya hükümeti, Avrupa Birliği içinde Filistin'e yönelik insani yardımların ve iki devletli çözümün güçlü savunucularından biridir. Barselona (Barcelona) gibi şehirler, Filistin halkıyla dayanışma eylemlerine ev sahipliği yapmaktadır. Bu son gelişme, İspanya'da da endişeyle karşılanacak ve hükümetin İsrail'e yönelik diplomatik baskılarını artırmasına neden olabilir. İspanya Dışişleri Bakanlığı'nın bu konuda açıklama yapması ve uluslararası platformlarda durumu kınaması beklenmektedir. Uluslararası toplumun genelinde, bu kararın Gazze'deki insani felaketi daha da derinleştireceği ve bölgesel istikrarsızlığı artıracağı yönünde ortak bir kaygı hakimdir; bu durum, acil ve kapsamlı bir diplomatik müdahaleyi zorunlu kılmaktadır.
