İspanya'da siyaset sahnesi, cinsiyet şiddetiyle mücadele konusundaki hassas dengeyi sarsan yeni bir gerilimle çalkalanıyor. İspanya Hükümeti, muhafazakar Halk Partisi (PP) ile aşırı sağcı Vox partisi arasında Endülüs (Andalucía) özerk bölgesinde varılan bir anlaşma nedeniyle, PP'yi "Cinsiyet Şiddetine Karşı Devlet Paktı'na" saldırmakla suçladı. Eşitlik Bakanı Ana Redondo, özellikle cinsiyet şiddeti mağdurlarını değerlendirme hizmetinin Vox'un kontrolüne bırakılmasının bu suçlamanın temelini oluşturduğunu belirtti. Bu durum, İspanya'nın cinsiyet eşitliği ve kadına yönelik şiddetle mücadele konusundaki ulusal mutabakatını ciddi şekilde tehdit eden bir gelişme olarak yorumlanıyor.
Hükümetin tepkisi, Endülüs'teki bölgesel yönetimde yapılan bir düzenlemeye dayanıyor. Buna göre, cinsiyet şiddeti mağdurlarının durumunu değerlendiren ve onlara destek sağlayan kritik bir hizmetin idaresi, Vox partisine devredildi. Eşitlik Bakanı Redondo, bu adımın, tüm siyasi partilerin desteğiyle 2017 yılında imzalanan ve cinsiyet şiddetiyle mücadelede ulusal bir strateji belirleyen Devlet Paktı'nın ruhuna aykırı olduğunu vurguladı. Bakan, paktın amacının, siyasi farklılıkları bir kenara bırakarak, mağdurlara yönelik koruma ve destek mekanizmalarını güçlendirmek olduğunu hatırlattı ve PP'nin bu anlaşmayla paktı zayıflattığını iddia etti.
Halk Partisi (PP) ise suçlamaları reddederek, Endülüs'teki anlaşmanın cinsiyet şiddetiyle mücadeledeki kararlılıklarını etkilemeyeceğini savundu. Ancak, aşırı sağcı Vox partisinin cinsiyet şiddeti konusundaki tartışmalı duruşu, hükümetin endişelerini körüklüyor. Vox, genellikle "cinsiyet şiddeti" terimini reddederek, yerine "aile içi şiddet" kavramını kullanmayı tercih ediyor ve mevcut cinsiyet şiddeti yasalarının ayrımcı olduğunu iddia ediyor. Bu ideolojik farklılık, mağdur değerlendirme hizmetlerinin Vox'un yönetimine geçmesinin, hizmetlerin niteliği ve mağdurların güveni üzerinde olumsuz etkiler yaratabileceği yönünde ciddi kaygılar doğuruyor.
Bu siyasi çekişme, İspanya'da kadına yönelik şiddetle mücadelede gelinen noktanın ne kadar kırılgan olabileceğini gözler önüne seriyor. Ülke, Avrupa'da cinsiyet şiddetine karşı en kapsamlı yasal düzenlemelerden bazılarına sahip olmasına rağmen, aşırı sağın yükselişiyle birlikte bu kazanımların sorgulanmaya başlandığı bir döneme girmiş durumda. Endülüs'teki bu anlaşma, yalnızca bölgesel bir mesele olmaktan öte, ulusal düzeyde cinsiyet eşitliği politikalarının geleceği hakkında önemli soruları beraberinde getiriyor.
Cinsiyet Şiddetiyle Mücadelede İspanya'nın Öncü Rolü ve Siyasi Dinamikler
İspanya, cinsiyet şiddetiyle mücadelede uluslararası alanda öncü ülkelerden biri olarak kabul edilmektedir. 2004 yılında kabul edilen 1/2004 sayılı Kapsamlı Cinsiyet Şiddetiyle Mücadele Yasası (Ley Orgánica de Medidas de Protección Integral contra la Violencia de Género), Avrupa'da bu alandaki ilk ve en kapsamlı yasalardan biriydi. Bu yasa, kadına yönelik şiddeti sadece fiziksel değil, psikolojik, ekonomik ve cinsel boyutlarıyla ele alarak, mağdurlara özel mahkemeler, koruma emirleri ve kapsamlı destek hizmetleri sunmayı hedefledi. Ardından 2017 yılında imzalanan "Cinsiyet Şiddetine Karşı Devlet Paktı" (Pacto de Estado contra la Violencia de Género), parlamentodaki tüm partilerin oybirliğiyle kabul edilerek, bu mücadelenin bir devlet politikası olduğunu teyit etti ve ek kaynaklar ile yeni stratejiler belirledi. Bu pakt, siyasi ideolojilerin ötesinde, kadına yönelik şiddetin bir devlet sorunu olduğu konusunda geniş bir mutabakatın sembolüydü.
Ancak, son yıllarda İspanya siyaset sahnesinde yaşanan değişimler, bu mutabakatı zorlamaya başladı. Özellikle 2018'den itibaren yükselişe geçen aşırı sağcı Vox partisi, cinsiyet şiddeti kavramına ve mevcut yasalara karşı çıkarak, bu alandaki konsensüsü hedef aldı. Vox, kadına yönelik şiddetin "cinsiyet" temelli değil, "aile içi" bir sorun olduğunu savunarak, erkeklerin de mağdur olabileceği argümanıyla yasalarda değişiklik yapılmasını talep ediyor. Bu duruş, İspanya Sosyalist İşçi Partisi (PSOE) liderliğindeki sol hükümet ile Halk Partisi (PP) gibi merkez sağ partiler arasında bile zaman zaman gerilimlere yol açarken, Vox'un doğrudan hükümet ortağı veya destekçisi olduğu durumlarda bu tartışmalar daha da alevleniyor. Endülüs'teki son anlaşma, bu ideolojik ayrışmanın somut bir yansıması olarak ortaya çıktı.
Cinsiyet şiddeti İspanya için hala ciddi bir toplumsal sorun olmaya devam ediyor. İstatistikler, mücadelenin ne kadar hayati olduğunu gözler önüne seriyor. Hükümet verilerine göre, 2023 yılında İspanya'da 58 kadın, partnerleri veya eski partnerleri tarafından öldürüldü. Ayrıca, her yıl on binlerce şikayet alınıyor ve yüz binlerce kadın, cinsiyet şiddetinin farklı biçimlerine maruz kalıyor. Bu rakamlar, kapsamlı yasalara ve paktlara rağmen sorunun ciddiyetini koruduğunu gösterirken, mağdurların korunması ve desteklenmesi için oluşturulan mekanizmaların siyasi çekişmelerden uzak tutulmasının önemi bir kez daha vurgulanıyor. Mağdur değerlendirme hizmetlerinin siyasallaşması, bu hassas sürecin en kritik halkalarından birini zayıflatma riski taşıyor.
Endülüs Anlaşmasının Yansımaları ve Devlet Paktının Geleceği
Endülüs'teki bu anlaşmanın, cinsiyet şiddetiyle mücadeledeki ulusal Devlet Paktı üzerindeki yansımaları ve geleceği hakkında ciddi endişeler dile getiriliyor. Mağdurları değerlendirme hizmetlerinin, cinsiyet şiddeti kavramını reddeden bir partinin kontrolüne bırakılması, mağdurların sisteme olan güvenini sarsabilir. Uzmanlar, bu durumun, şiddet mağdurlarının yardım arama süreçlerinde çekinceler yaşamasına, kendilerini daha az güvende hissetmelerine ve dolayısıyla şiddet döngüsünden çıkmalarının zorlaşmasına neden olabileceği konusunda uyarıyorlar. Mağdur odaklı bir yaklaşımın yerini, ideolojik bir bakış açısının alması, koruma mekanizmalarının etkinliğini ciddi şekilde düşürebilir.
Bu gelişme aynı zamanda, İspanya'da toplumsal konsensüsün erozyona uğraması açısından da önemli bir emsal teşkil edebilir. Cinsiyet şiddetiyle mücadele, uzun yıllar boyunca siyasi partiler üstü bir konu olarak ele alınmıştı. Endülüs'teki bu anlaşma, benzer ittifakların diğer özerk bölgelerde de kurulması durumunda, Devlet Paktı'nın genel geçerliliğini ve uygulanabilirliğini zayıflatabilir. Bu durum, İspanya'nın cinsiyet eşitliği ve insan hakları alanındaki uluslararası imajına da zarar verebilir, zira ülke bu konularda genellikle ilerici bir model olarak görülüyordu. Siyasi partilerin, bu tür hassas konularda ideolojik farklılıklarını bir kenara bırakarak ortak bir zeminde buluşabilmesi, modern demokratik toplumların en önemli sınavlarından biridir.
Sonuç olarak, İspanya'da cinsiyet şiddetiyle mücadele, yeni bir dönemeçte bulunuyor. Hükümetin PP'ye yönelik suçlamaları ve Endülüs'teki anlaşma, siyasi kutuplaşmanın toplumsal meseleler üzerindeki potansiyel yıkıcı etkilerini gözler önüne seriyor. Uzmanlar, cinsiyet şiddetinin siyasi çekişmelerin ötesinde, insan hakları ve toplumsal adalet meselesi olduğunu vurgulayarak, Devlet Paktı'nın korunması ve güçlendirilmesi gerektiğini belirtiyorlar. Türkiye gibi cinsiyet şiddetiyle mücadelede kendi zorluklarını yaşayan ülkeler için de İspanya'daki bu gelişmeler, devlet politikalarının tutarlılığı ve siyasi aktörler arasındaki konsensüsün önemini bir kez daha hatırlatıyor. Mağdurların korunması ve desteklenmesi, siyasi hesaplaşmaların değil, evrensel insanlık değerlerinin bir gerekliliğidir.
