İspanyol Patronlar Birliği (CEOE) Başkanı Antonio Garamendi, ülkedeki işe devamsızlık (absentizm) oranlarındaki artışa karşı sert bir tutum sergileyerek, geçici iş göremezlik raporlarının ilk 15 günlük maliyetinin tamamen Sosyal Güvenlik Kurumu (Seguridad Social) tarafından karşılanmasını talep etti. Madrid'de düzenlenen absentizm konulu bir konferansta konuşan Garamendi, iş göremezlik raporlarındaki yükselişin "sosyal ve ekonomik sonuçları olan bir sağlık sorunu" olduğunu vurguladı. Bu çıkış, İspanya'da iş dünyası, sendikalar ve hükümet arasında uzun süredir devam eden iş gücü piyasası tartışmalarına yeni bir boyut kazandırdı.
Garamendi'nin bu önerisi, işverenlerin omuzlarındaki mali yükü hafifletmeyi hedeflerken, aynı zamanda işe devamsızlık vakalarını azaltma beklentisini taşıyor. Mevcut durumda, İspanya'da geçici iş göremezlik raporlarında ilk üç gün için genellikle işveren tarafından herhangi bir ödeme yapılmazken, 4. günden 15. güne kadar olan süreçte işveren, çalışanın maaşının %60'ını ödemekle yükümlüdür. 16. günden itibaren ise ödeme yükümlülüğü Sosyal Güvenlik Kurumu'na geçer. CEOE'nin talebi, bu 15 günlük sürenin tüm maliyetini kamu fonlarına aktararak işverenlerin sorumluluğunu tamamen ortadan kaldırmayı amaçlıyor.
Patronlar Birliği Başkanı, daha önce de yaptığı tartışmalı açıklamalarla gündeme gelmişti. Özellikle, "Gençler, sevgilileri onları terk ettiği için bile iş göremezlik raporu alıyor" şeklindeki sözleri, sendikalar ve bazı siyasi çevreler tarafından büyük tepkiyle karşılanmıştı. Bu tür açıklamalar, işveren tarafının absentizm sorununa bakış açısının ne kadar katı olduğunu ve özellikle genç iş gücüne yönelik önyargıları barındırdığını gözler önüne seriyor. Garamendi'nin bu son çıkışı da, birliğin bu konudaki "tonunu yükselttiğinin" ve daha radikal çözümler aradığının bir göstergesi olarak yorumlanıyor.
İspanya'da Absentizm Rakamları ve Ekonomik Yük
İspanya'da işe devamsızlık, özellikle pandemi sonrası dönemde ciddi bir sorun haline geldi. Ulusal İstatistik Enstitüsü (INE) verilerine göre, 2023 yılında işe devamsızlık oranı %6'ya yaklaşmış durumda. Bu oran, Avrupa Birliği ortalamasının üzerinde seyrediyor ve her ay yaklaşık 1,5 milyon çalışanın işe gelmediği anlamına geliyor. Bu durum, şirketler için üretim kaybı, ek personel maliyetleri ve operasyonel aksaklıklar gibi doğrudan maliyetler yaratırken, Sosyal Güvenlik sistemi üzerinde de önemli bir yük oluşturuyor. CEOE'ye göre, absentizmin İspanya ekonomisine yıllık maliyeti milyarlarca Euro'yu buluyor ve bu durum, ülkenin rekabet gücünü olumsuz etkiliyor.
Absentizmdeki artışın nedenleri karmaşık bir yapıya sahip. Uzmanlar, yaşlanan nüfus, iş stresi, artan ruhsal sağlık sorunları ve bazı durumlarda sistemin kötüye kullanılması gibi faktörlerin birleşimine işaret ediyor. Garamendi'nin önerisi, bu maliyet yükünü işverenlerden alıp Sosyal Güvenlik'e devrederek, şirketlerin üzerindeki baskıyı hafifletmeyi ve böylece istihdamı teşvik etmeyi hedefliyor. Ancak, bu durumun Sosyal Güvenlik sisteminin zaten gergin olan bütçesi üzerinde ek bir baskı oluşturacağı ve kamu harcamalarını artıracağı eleştirileri de beraberinde getiriyor.
Türkiye ile Karşılaştırma ve Olası Etkiler
İspanya'daki bu tartışma, Türkiye'deki iş göremezlik raporu ve absentizm sorunlarıyla da benzerlikler taşıyor. Türkiye'de de iş göremezlik ödeneği, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından ödenir. İlk iki gün için ödeme yapılmazken, üçüncü günden itibaren iş göremezlik süresince SGK, günlük kazancın üçte ikisini öder. İşverenler genellikle bu ödemelerin üzerinde bir yükümlülük taşımazlar, ancak bazı iş yerlerinde toplu iş sözleşmeleri veya iç yönetmeliklerle ilk iki gün için de ödeme yapıldığı durumlar mevcuttur. Türkiye'de de işe devamsızlık oranları ve rapor sisteminin kötüye kullanıldığına dair tartışmalar zaman zaman gündeme gelmektedir.
Garamendi'nin önerisinin kabul edilmesi durumunda, İspanya'da işverenlerin maliyetleri önemli ölçüde azalacak, ancak bu durumun Sosyal Güvenlik sistemini daha da zorlaması bekleniyor. Sendikalar, bu tür bir değişikliğin, işverenleri çalışma koşullarını iyileştirme veya iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini artırma konusunda daha az motive edeceğinden endişe ediyor. Ayrıca, çalışanların haklarının kısıtlanması ve hasta olsalar bile işe gitmek zorunda kalma (presenteeism) riskinin artması gibi olumsuz sonuçlar doğurabileceği de belirtiliyor. Bu tartışma, sadece ekonomik bir mesele olmanın ötesinde, işçi hakları, sosyal güvenlik ve çalışma etiği gibi temel değerler üzerine de önemli sorular ortaya koyuyor.
