İspanya, Avrupa Birliği'ne (AB) İsrail ile mevcut ortaklık anlaşmasını feshetmesi yönünde resmi bir talepte bulunmaya hazırlanıyor. İspanya Başbakanı Pedro Sánchez, bu çarpıcı kararı Endülüs'te katıldığı bir seçim etkinliğinde duyurdu. Sánchez, İsrail hükümetinin uluslararası hukuku "sistematik olarak ihlal ettiğini" ve bu nedenle AB'nin temel ilke ve değerleriyle çeliştiğini belirterek, İsrail'in artık AB'nin "tercihli ortağı" olarak kalamayacağını vurguladı. Bu talep, önümüzdeki Salı günü yapılacak AB Dışişleri Bakanları toplantısında resmileşecek ve AB içinde geniş yankı uyandırması bekleniyor.
İspanya'nın bu adımı, İsrail'in Gazze'deki askeri operasyonları ve Filistin topraklarındaki insani kriz karşısında artan uluslararası tepkilerin bir parçası olarak değerlendiriliyor. Sánchez, daha önce İrlanda ve Slovenya ile birlikte AB'ye gönderdiği ortak mektupta da benzer endişeleri dile getirmişti. Bu son resmi talep, İspanya'nın Filistin davasına verdiği desteğin ve uluslararası hukuka bağlılığının güçlü bir göstergesi olarak öne çıkıyor. Başbakan Sánchez'in bu konudaki kararlı duruşu, İspanya'yı AB içinde Filistin yanlısı politikaların öncüsü haline getiriyor.
Mevcut AB-İsrail Ortaklık Anlaşması, 1995 yılında imzalanmış ve 2000 yılında yürürlüğe girmişti. Bu anlaşma, taraflar arasında siyasi diyalog, ticaret, bilimsel araştırma, kültürel alışveriş ve diğer birçok alanda işbirliğini öngörüyor. Anlaşmanın feshedilmesi, İsrail'in AB ile olan ticari ve diplomatik ilişkilerinde ciddi aksaklıklara yol açabilecek sembolik ve pratik sonuçlar doğurabilir. İspanya'nın bu talebi, AB'nin İsrail politikalarını yeniden gözden geçirmesi yönünde önemli bir baskı unsuru oluşturuyor.
Başbakan Sánchez, Endülüs'te Sosyalist aday María Jesús Montero ile birlikte katıldığı etkinlikte yaptığı konuşmada, "İsrail'in Gazze'deki eylemleri kabul edilemez. Uluslararası hukuku hiçe sayan bir hükümetle ortaklık sürdürülemez," ifadelerini kullandı. Bu açıklamalar, İspanya'nın Avrupa Parlamentosu seçimleri öncesinde Filistin meselesini dış politikasının merkezine oturtma çabasını da yansıtıyor. İspanya Sosyalist İşçi Partisi (PSOE) lideri Sánchez, bu duruşuyla hem iç kamuoyunda hem de uluslararası alanda önemli bir mesaj vermiş oldu.
Arka Plan ve AB İçindeki Farklı Yaklaşımlar
İspanya'nın bu çıkışı, İsrail'in 7 Ekim 2023'ten bu yana Gazze Şeridi'ne yönelik askeri operasyonlarının neden olduğu derin insani krize ve uluslararası tepkilere dayanıyor. Birleşmiş Milletler (BM) ve çeşitli insan hakları örgütleri, Gazze'deki sivil kayıpların ve altyapı yıkımının boyutlarına dikkat çekerek uluslararası hukukun ihlal edildiğini defalarca belirtmişti. Uluslararası Adalet Divanı (UAD) ve Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) gibi kurumlar da İsrail'in eylemlerini soruşturma süreçlerini başlatmış durumda. Bu gelişmeler, AB üyesi ülkeler üzerinde İsrail'e karşı daha sert bir duruş sergilemeleri yönünde baskı yaratıyor.
Ancak AB içinde İsrail-Filistin meselesine yönelik tek bir görüş birliği bulunmuyor. Macaristan, Çekya ve Avusturya gibi bazı üye ülkeler, İsrail'e daha yakın bir politika izlerken, İspanya, İrlanda, Belçika ve Slovenya gibi ülkeler İsrail'in eylemlerini daha eleştirel bir dille kınamakta ve Filistin devleti lehine adımlar atmaktadır. İspanya, yakın zamanda İrlanda ve Norveç ile birlikte Filistin devletini resmen tanıma kararı alarak bu konudaki kararlılığını bir kez daha göstermişti. Bu farklılıklar, İspanya'nın talebinin AB Dışişleri Bakanları toplantısında hararetli tartışmalara yol açacağını ve ortak bir karar alınmasının zor olabileceğini gösteriyor.
Olası Etkiler ve Türkiye Bağlantısı
İspanya'nın AB'den İsrail ile ortaklık anlaşmasını feshetme çağrısı, AB'nin dış politikası açısından önemli bir dönüm noktası olabilir. Her ne kadar AB içinde İsrail yanlısı ülkelerin varlığı nedeniyle bu talebin hemen kabul edilmesi düşük bir ihtimal olsa da, İspanya'nın bu hamlesi sembolik olarak büyük bir ağırlık taşıyor. Bu çağrı, AB'nin kendi değerlerine ve uluslararası hukuka bağlılığını göstermesi açısından kritik bir sınav niteliğinde. Anlaşmanın feshedilmesi, AB'nin İsrail üzerindeki diplomatik ve ekonomik baskısını artırabilir, ancak aynı zamanda AB içinde derin bölünmelere de yol açabilir.
İspanya'nın bu adımı, Türkiye'nin son dönemde İsrail'e yönelik aldığı kararlarla da paralellik gösteriyor. Türkiye de İsrail'in Gazze'deki eylemleri nedeniyle bu ülkeyle olan ticari ilişkilerini askıya almış ve diplomatik tepkilerini artırmıştı. Hem Türkiye hem de İspanya, uluslararası hukukun üstünlüğünü ve Filistin halkının haklarını savunma konusunda benzer bir duruş sergiliyor. Madrid merkezli uluslararası ilişkiler uzmanları, İspanya'nın bu hamlesinin, Avrupa'daki diğer ülkeler üzerinde de benzer adımlar atma konusunda bir domino etkisi yaratabileceğini ve İsrail'in uluslararası alandaki izolasyonunu artırabileceğini belirtiyor. Bu durum, Orta Doğu'daki dengeleri ve küresel diplomasiyi önemli ölçüde etkileme potansiyeli taşıyor.
