Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, İspanya Başbakanı Pedro Sánchez ile Pekin'de gerçekleştirdiği kritik görüşmede, hem Çin'in hem de İspanya'nın "tarihin doğru tarafında" yer aldığını vurguladı. Sánchez'in resmi Çin ziyaretinin başlangıcında yapılan bu açıklama, uluslararası hukukun "ciddi şekilde zayıflatıldığını" ve "orman kanununun" yaygınlaştığını belirterek, iki ülkeyi barış ve çok taraflılık lehine güç birliği yapmaya davet etti. Özellikle İran gibi bölgesel çatışmalara gönderme yapan Xi, küresel düzende yaşanan çalkantılar karşısında Çin ve İspanya'nın ortak değerlere sahip olduğunu ve uluslararası sistemin istikrarı için birlikte hareket etmeleri gerektiğini ifade etti.
İspanya Başbakanı Pedro Sánchez'in bu ziyareti, ülkesinin 2023 yılının ikinci yarısında Avrupa Birliği (AB) dönem başkanlığını üstlenmeye hazırlandığı bir dönemde gerçekleşmesi açısından büyük önem taşıyor. Sánchez, Pekin'deki temaslarında sadece ikili ilişkileri değil, aynı zamanda AB'nin Çin ile olan genel stratejisini de masaya yatırdı. Ziyaretin temel amaçlarından biri, Ukrayna'daki savaşın gölgesinde Çin'in uluslararası arenadaki rolünü ve bu çatışmaya yönelik tutumunu anlamak, ayrıca AB'nin Pekin ile olan ekonomik ve diplomatik ilişkilerinde bir denge bulma çabalarına katkıda bulunmaktı. İspanya, bu ziyaretle hem kendi çıkarlarını korumayı hem de AB'nin kolektif sesini güçlendirmeyi hedefledi.
Xi Jinping'in "tarihin doğru tarafında olma" söylemi, Çin'in küresel siyasetteki yükselişini ve ABD liderliğindeki tek kutuplu dünya düzenine alternatif bir çok kutuplu düzen arayışını yansıtan güçlü bir mesaj olarak yorumlandı. Çin lideri, uluslararası hukukun ve Birleşmiş Milletler (BM) Şartı'nın önemini vurgulayarak, uluslararası ilişkilerde güçlünün haklı olduğu bir "orman kanunu" yerine, eşitlikçi ve adil bir sistemin savunulması gerektiğini belirtti. Bu çağrı, İspanya'nın da geleneksel olarak çok taraflılığı ve uluslararası işbirliğini destekleyen dış politika duruşuyla örtüşüyor gibi görünse de, İspanya'nın AB ve NATO üyesi olarak Batı ittifakına olan bağlılığı göz önüne alındığında, bu söylemin pratikte nasıl bir karşılık bulacağı merak konusu oldu.
Ekonomik ilişkiler, Pekin'deki görüşmelerin önemli bir parçasını oluşturdu. Çin, İspanya'nın Asya'daki en büyük ticaret ortağı olup, iki ülke arasındaki ticaret hacmi her geçen yıl artış gösteriyor. 2022 yılında Çin'in İspanya'ya ihracatı yaklaşık 48 milyar Euro'ya ulaşırken, İspanya'nın Çin'e ihracatı ise 8,5 milyar Euro civarında seyretti. Bu dengesizlik, İspanya'nın Çin pazarında daha fazla yer edinme ve ticari ilişkileri çeşitlendirme çabalarını beraberinde getiriyor. Görüşmelerde, özellikle yenilenebilir enerji, dijitalleşme, tarım ve turizm gibi alanlarda işbirliği potansiyelleri ele alındı. İspanyol şirketleri, Çin'in devasa pazarında büyüme fırsatları ararken, Çinli yatırımcılar da İspanya'yı Avrupa'ya açılan bir kapı olarak görüyor.
İspanya-Çin İlişkilerinin Arka Planı ve Küresel Bağlam
İspanya ve Çin arasındaki diplomatik ilişkiler, 1973 yılında kurulmasından bu yana önemli bir gelişim kaydetti. Soğuk Savaş sonrası dönemde ve özellikle Çin'in ekonomik yükselişiyle birlikte, iki ülke arasındaki bağlar hem ticari hem de kültürel anlamda derinleşti. İspanya, AB içinde Çin ile pragmatik bir ilişki sürdürme eğiliminde olan ülkelerden biri olmuştur. Ancak, AB'nin Çin'e yönelik genel stratejisi, insan hakları, Hong Kong'daki durum, Sincan Uygur Özerk Bölgesi'ndeki iddialar ve Tayvan meselesi gibi konularda zaman zaman gerilimler yaşamaktadır. İspanya, bu hassas dengede hem AB'nin ortak duruşuna uyum sağlamaya hem de kendi ulusal çıkarlarını korumaya çalışmaktadır.
Ukrayna'daki savaş, Çin'in küresel konumunu ve Batı ile ilişkilerini yeniden şekillendiren en önemli faktörlerden biri haline geldi. Çin, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalini kınamaktan kaçınarak "tarafsız" bir duruş sergilemiş, ancak Batılı ülkeler tarafından Rusya'ya diplomatik ve ekonomik destek sağlamakla eleştirilmiştir. Bu durum, AB ülkeleri arasında Çin ile ilişkilerin geleceği konusunda farklı görüşlerin ortaya çıkmasına neden olmuştur. İspanya'nın bu ziyareti, AB'nin Çin'e yönelik "risk azaltma" stratejisiyle uyumlu bir şekilde, Pekin'i uluslararası hukuka saygılı ve barışçıl çözümlere katkıda bulunan bir aktör olmaya teşvik etme amacını da taşıyordu. Sánchez, görüşmede Ukrayna'daki savaşın sona ermesi için Çin'in daha aktif bir rol oynaması gerektiği mesajını iletti.
Geleceğe Yönelik Etkiler ve Analiz
Xi Jinping'in "orman kanunu" eleştirisi ve çok taraflılık çağrısı, küresel güç dengelerinin değiştiği bir dönemde, Çin'in uluslararası düzende daha belirleyici bir rol oynama arzusunu açıkça ortaya koymaktadır. İspanya gibi orta ölçekli bir AB üyesinin bu çağrıya nasıl yanıt verdiği, hem kendi dış politikası hem de AB'nin Çin stratejisi açısından önemli sonuçlar doğurabilir. İspanya, bir yandan ABD liderliğindeki Batı ittifakının bir parçası olarak demokratik değerleri savunurken, diğer yandan Çin ile ekonomik bağlarını güçlendirme ve küresel sorunlarda işbirliği yapma arayışındadır. Bu denge politikası, AB içinde de farklılaşan yaklaşımların bir yansımasıdır.
Bu tür diplomatik temaslar, Türkiye'nin dış politikasında da gözlemlenen çok yönlü ve dengeleyici yaklaşımla bazı paralellikler taşımaktadır. Türkiye de hem Batı ile stratejik ortaklıklarını sürdürürken hem de Çin ve Rusya gibi yükselen güçlerle ticari ve diplomatik ilişkilerini geliştirmeye özen göstermektedir. Küresel düzende yaşanan bu değişimler, İspanya ve AB için olduğu kadar Türkiye için de yeni fırsatlar ve zorluklar sunmaktadır. Çin'in artan etkisi karşısında, uluslararası hukuk ve çok taraflılık ilkelerine bağlı kalmak, küresel istikrar ve refah için kritik önem taşımaya devam edecektir. Pekin'deki bu görüşme, uluslararası ilişkilerin karmaşık doğasını ve ülkelerin kendi çıkarlarını küresel normlarla nasıl bağdaştırmaya çalıştıklarını bir kez daha gözler önüne sermiştir.
