Barselona'da son dönemde hızla yayılan 'coliving' (ortak yaşam) modeli, Katalonya Özerk Hükümeti'ni (Govern) harekete geçmeye zorladı. Özellikle yatırım fonlarının tüm binaları satın alıp daireleri parçalara ayırarak yüksek fiyatlarla geçici olarak genç yabancılara kiralaması şeklinde ortaya çıkan bu "istismarcı uygulama", yerel halkın konut erişimini tehdit ediyor. Katalan Yönetimi Sözcüsü Sílvia Paneque, Salı günü yaptığı açıklamada, konut spekülasyonuna karşı hükümetin "cephe" duruşunu vurgulayarak, "İnşa edilen tüm daireler konut amaçlı kullanılmalıdır" dedi. Bu duruma karşı savaş, Gràcia (Gracia) mahallesindeki Sant Agustí Caddesi 14 numaralı binanın sakini Txema Escors'un tahliye edilme girişiminin ardından daha da şiddetlendi.
Txema Escors'un tahliyesini durduran mahalle halkının seferberliği, konunun siyasi boyut kazanmasına yol açtı. Tahliye girişimi 15 Nisan'a ertelenirken, Generalitat (Katalan Hükümeti) Başkanı Salvador Illa da duruma karşı çıkarak, komşuları korumak için "tüm yasal mekanizmaları" devreye sokacaklarını belirtti. Consell Executiu (Yürütme Konseyi) sonrası düzenlenen basın toplantısında Paneque, Konut Yasası'nın kiracılara yönelik birçok istismarcı uygulamayı kısıtlamasına rağmen, "öngörülmeyen ve artan" başka uygulamaların olduğunu, 'coliving'in de bunlardan biri olduğunu ifade etti.
Konut Bakanı, mevcut yasal çerçevenin bu fenomenle mücadele etmelerine "imkan verdiğini" belirtti ve müfettişlerin 'coliving' vakalarında dolandırıcılık olup olmadığını tespit etmek için çalışmalarına devam ettiklerini kabul etti. Özellikle, oda kiralarının "gergin bölgelerde" belirlenen tavan fiyatı aşıp aşmadığına odaklanılıyor. Hükümetin, fonların bir binayı 'coliving'e dönüştürmesini engellemek için en uygulanabilir seçeneği, spekülatif konut alımını yasaklamak olarak görülüyor. Paneque, "Bunu yapmak için gerekli tüm önlemleri alacağız. [Spekülatif konut alımının yasaklanması] Bu kullanımları sınırlandırmamıza yardımcı olmalı" diyerek konuya açıklık getirdi.
Özellikle, PSC (Katalonya Sosyalist Partisi) ve Comuns (Katalonya Ortakları) parlamento grupları, bu önlemi Kentsel Planlama Yasası'na dahil etmek için diğer ilerici güçlerle birlikte çalışıyor. Kentsel Planlama Yasası'nda yapılacak reform teklifinin metnine göre, tüm bir bloğu satın almanın tek kabul edilebilir durumu, bu bloğun "sürekli konut" olarak ve tavan fiyatlı olarak kullanılacak olması. Bu da pratikte, 'coliving' yapma ve daireleri sezonluk veya oda kiralamaya tahsis etme olasılığını ortadan kaldırıyor.
'Coliving' ve Konut Krizi Bağlamı
'Coliving' kavramı, genellikle ortak alanları paylaşan, özel odalarda yaşayan kişilerin oluşturduğu bir yaşam düzenini ifade eder. Başlangıçta esnek çalışma düzenlerine sahip, seyahat eden profesyoneller veya öğrenciler için cazip bir seçenek olarak ortaya çıkmış olsa da, Barselona gibi büyük şehirlerde konut piyasası üzerindeki etkisi tartışmalara yol açmıştır. Yatırım fonlarının, özellikle turistik cazibesi yüksek bölgelerde, eski binaları satın alarak bunları 'coliving' ünitelerine dönüştürmesi, yerel halkın uygun fiyatlı konut bulmasını zorlaştırmakta ve tahliyeleri artırmaktadır. Bu durum, Barselona'da uzun süredir devam eden konut krizini daha da derinleştiren bir faktör olarak öne çıkmaktadır.
İspanya genelinde ve özellikle Barselona'da, konut fiyatları son yıllarda önemli ölçüde artış göstermiştir. Eurostat verilerine göre, İspanya'da konut fiyatları 2023'ün üçüncü çeyreğinde bir önceki yıla göre %2,5 artarken, kiralar %9,3'lük bir artış kaydetti. Barselona gibi metropollerde bu artışlar çok daha belirgindir. 'Coliving' ve kısa dönem kiralama gibi modeller, yatırımcılar için yüksek getiri potansiyeli sunsa da, yerleşik sakinler için ciddi sosyal ve ekonomik sorunlar yaratmaktadır. Bu durum, Katalan Hükümeti'nin aldığı önlemleri, sadece yerel bir mesele olmaktan çıkarıp, Avrupa genelinde benzer sorunlarla boğuşan şehirler için bir örnek teşkil etmesini sağlamaktadır.
Sant Agustí Bloğu Sahiplerine Yaptırımlar ve Gelecek Adımlar
Spekülatif konut alımının yasaklanmasının onaylanması beklenirken – ki bu yasağın yazdan önce Parlament'ta oylanması planlanıyor – ve yatırım fonlarının Katalan başkentinin diğer noktalarında bu uygulamayı tekrarlamasını engellemek amacıyla, Hükümet şu anda bu uygulamayı yapanlara karşı harekete geçmeyi hedefliyor. Paneque bu nedenle, Aralık ayında onaylanan mevcut düzenlemenin – sezonluk ve oda kiralamalarının fiyatlarını düzenlemeyi içeren – bu fenomeni sona erdirmek için yeterli olduğunu yineledi.
Ancak sorun, müfettişlerin düzenlemedeki tüm dolandırıcılıkları tespit etme kapasitesinin yeterli olmaması veya kiracıların konutlarını kaybetme korkusuyla istismarcı vakaları ihbar etmekten çekinmeleri durumunda ortaya çıkıyor. Bu duruma rağmen Paneque, bu sorunla "kararlılıkla" mücadele edeceklerini vurguladı. Örneğin, Sant Agustí bloğu davasında, Generalitat yaptığı denetimlerde mülk sahibi New Amsterdam Developers (NAD) şirketinin Konut Yasası'nı ihlal ettiğini tespit etti.
Hükümet sözcüsü bu nedenle, "yasal çerçeveye uymayanları takip edeceklerini" yineledi ve "önümüzdeki günlerde" Gràcia'daki bu bloğu satın alan yatırım fonuna uygulanacak yaptırımı açıklayacaklarını söyledi. Bu bağlamda, denetimin zaten "en az bir uygulamanın izin verilmediğini, çünkü odaların kirasının tüm dairenin tavan fiyatını aştığını" tespit ettiğini belirtti. Paneque, "Konut başına minimum ceza 90.000 Euro'dur ve ihlalin orantılılığına göre nihai miktar belirlenecektir" diyerek konuya ilişkin ek bilgi verdi. Bu kararlı duruş, Barselona'nın konut piyasasında daha adil ve sürdürülebilir bir denge kurma çabasının önemli bir göstergesidir.
