İspanya'nın Catalunya (Katalonya) özerk bölgesinin başkenti Barselona, cinsel şiddet mağdurlarına yönelik adli tıp hizmetlerinde çığır açan bir uygulamaya ev sahipliği yapıyor. Son bir buçuk yıl içinde, ülkenin bu alandaki ilk ve tek uzmanlaşmış adli tıp birimi, tam 920 cinsel şiddet mağduruna destek sağladı. Şubat 2023'te faaliyete geçen bu özel birim, mağdurların yaşadığı travmayı hafifletmek ve adalet arayışlarında kritik delillerin toplanmasını sağlamak amacıyla hayati bir rol üstleniyor. Bu hizmetin öncüsü olan Eneko Barbería, durumun ciddiyetine dikkat çekerek, cinsel şiddet vakalarının "giderek daha sık" hale geldiğini belirtiyor.
Instituto de Medicina Legal y Ciencias Forenses de Catalunya (IMLCFC) Direktörü Eneko Barbería, uzman bilirkişi desteğinin mağdurların onarım sürecine büyük katkı sağlayabileceğini vurguluyor. Cinsel şiddet vakalarında zamanın son derece kritik bir faktör olduğunu belirten Barbería, "Keşiften (adli muayene) itibaren ne kadar çok zaman geçerse, delillerin kaybolma riski de o kadar artar," diyerek hızlı müdahalenin önemine işaret ediyor. Bu nedenle, Barselona'daki birim, mağdurlara 7/24 kesintisiz ve hızlandırılmış bir hizmet sunarak, fiziksel delillerin en doğru şekilde toplanmasını ve korunmasını sağlıyor.
Birimin kurulması, cinsel şiddet mağdurlarının karşılaştığı zorluklara sistemli bir yanıt verme ihtiyacından doğdu. Geleneksel adli tıp süreçleri, bu tür hassas vakalarda yeterince hızlı veya mağdur odaklı olmayabiliyordu. Barselona modeli, mağdurların daha az travma yaşaması, onlara güvenli bir ortam sunulması ve adli sürecin etkinliğini artırmak için tasarlanmıştır. 920 vaka sayısı, bu birimin ne kadar büyük bir ihtiyaca cevap verdiğini ve cinsel şiddetin toplumda ne denli yaygın bir sorun olduğunu çarpıcı bir şekilde ortaya koymaktadır.
Cinsel Şiddetle Mücadelede Adli Tıpın Rolü ve İspanya Bağlamı
Cinsel şiddet, dünya genelinde ve İspanya'da ciddi bir halk sağlığı ve insan hakları sorunudur. Birleşmiş Milletler verilerine göre, dünya genelinde her üç kadından biri hayatının bir döneminde fiziksel veya cinsel şiddete maruz kalmaktadır. İspanya'da da cinsel suçlar son yıllarda artış göstermekte, özellikle genç kadınlar ve çocuklar savunmasız kalmaktadır. Adli tıp, bu tür suçlarda adaletin tecellisi için vazgeçilmez bir köprü görevi görür. Mağdurların fiziksel muayenesi, DNA örnekleri, yaralanmaların belgelenmesi gibi deliller, hukuki süreçte kilit rol oynar.
Barselona'daki bu özel birimin "İspanya'daki tek" olması, ülkenin genelinde bu alandaki eksikliklere de işaret etmektedir. İspanya, cinsel şiddetle mücadelede önemli yasal adımlar atmıştır. Özellikle 2022 yılında yürürlüğe giren ve kamuoyunda "Solo sí es sí" (Sadece evet evettir) olarak bilinen yasa, cinsel rızayı merkeze alarak bu alandaki suçların tanımını genişletmiş ve mağdurların korunmasına yönelik tedbirleri artırmıştır. Ancak yasal çerçeveler ne kadar güçlü olursa olsun, uygulamada adli ve tıbbi destek mekanizmalarının yetersizliği, mağdurların adalete erişimini zorlaştırabilir. Barselona modeli, bu boşluğu doldurarak, yasal düzenlemelerin sahada etkili bir şekilde uygulanmasına olanak tanımaktadır.
Türkiye'de de cinsel şiddetle mücadele, hem yasal hem de toplumsal düzeyde önemli bir gündem maddesidir. Türkiye'de Adli Tıp Kurumu bünyesinde hizmet veren adli tıp uzmanları, cinsel suç mağdurlarına yönelik muayeneleri gerçekleştirmektedir. Ancak Barselona'daki gibi sadece cinsel şiddet vakalarına odaklanmış, 7/24 hizmet veren ve bu konuda özel eğitim almış ekiplerden oluşan bir birimin yaygınlığı henüz aynı seviyede değildir. Bu tür uzmanlaşmış birimler, mağdurların yeniden travmatize olmasını önlemek, delil toplama sürecini hızlandırmak ve adli süreçte daha güçlü kanıtlar sunmak açısından Türkiye için de önemli bir model teşkil edebilir.
Barselona Modelinin Etkileri ve Geleceğe Yönelik Beklentiler
Barselona'daki cinsel şiddet adli tıp biriminin başarısı, sadece vaka sayısıyla değil, aynı zamanda mağdurlar üzerindeki olumlu etkileriyle de ölçülmelidir. Hızlı ve uzmanlaşmış müdahale, mağdurların yaşadığı şoku ve travmayı azaltmaya yardımcı olurken, delillerin güvenilir bir şekilde toplanması, adli süreçte mağdurun lehine güçlü kanıtlar sunulmasını sağlar. Bu durum, adalete olan güveni artırır ve faillerin yargılanma olasılığını yükseltir. Ayrıca, bu tür birimler, cinsel şiddet konusundaki toplumsal farkındalığı artırarak, önleyici tedbirlerin geliştirilmesine de katkıda bulunur.
Barselona modelinin İspanya genelinde ve hatta uluslararası alanda yaygınlaşması büyük önem taşımaktadır. Her ne kadar bu birim, mevcut durumda İspanya'daki tek örnek olsa da, elde edilen olumlu sonuçlar, diğer şehir ve bölgeler için bir ilham kaynağı olabilir. Gelecekte, cinsel şiddet mağdurlarına yönelik adli tıp hizmetlerinin daha erişilebilir, daha mağdur odaklı ve daha hızlı hale gelmesi için benzer uzmanlaşmış birimlerin kurulması, hem adli tıp camiasının hem de hükümetlerin öncelikli hedeflerinden biri olmalıdır. Bu, sadece adalet arayışında olan bireyler için değil, aynı zamanda daha güvenli ve eşit bir toplum inşa etmek için de hayati bir adımdır.
