İspanya'nın gözde şehri Barselona, doğal güzellikleriyle ünlü Collserola (Kollserola) Parkı'nı orman yangınlarından korumak amacıyla yenilikçi bir adım attı. Şehrin "yeşil akciğeri" olarak bilinen bu kritik alanda, özellikle geceleri ve geleneksel yangın sezonu dışında oluşan tehditlere karşı yapay zeka destekli kameralar devreye sokuldu. Bu pilot proje, insan gözetiminin olmadığı zamanlarda yangınları erken aşamada tespit ederek felaketlerin önüne geçmeyi hedefliyor.
Geleneksel olarak, 10 Haziran ile 30 Ağustos tarihleri arasındaki yangın sezonunda yaklaşık 20 kişilik bir gözcü ekibi, Collserola'daki altı stratejik gözetleme kulesinden gün boyunca parkı izliyor. Ancak yaz geceleri ve Eylül'den Mayıs'a kadar olan dönemde bu kuleler boş kalıyor, acil servisler ise yangın ihbarları için tamamen vatandaşlara bağımlı hale geliyordu. Barselona Büyükşehir Bölgesi (Área Metropolitana de Barcelona), Mobile World Capital ve Collserola Park Konsorsiyumu tarafından Haziran ayında başlatılan bu pilot uygulama ile bu durum kökten değişebilir.
Proje kapsamında, Umgrauemeio adlı şirket tarafından geliştirilen dört adet yapay zeka destekli kamera, iki gözetleme kulesine yerleştirildi. Şirketin kurucu ortağı Osmar Bambini'nin 20minutos gazetesine verdiği bilgiye göre, bu kameralar 20 kilometreye kadar mesafeden duman sütunlarını tespit edebiliyor ve yetkilileri bir dakikadan daha kısa sürede uyarabiliyor. Bu teknoloji, yangınların hızla yayıldığı ve kontrol altına alınmasının zorlaştığı kritik ilk anlarda büyük bir fark yaratma potansiyeli taşıyor.
Deniz seviyesinden 500 metreden yüksekte konumlandırılan her bir kuledeki iki kamera, 180 derecelik bir açıyı sürekli hareketle tarayarak hiçbir kör nokta bırakmıyor. Collserola Park Konsorsiyumu Bölgesel Eylem Hizmetleri Şefi Joan Vilamú, kameraların parkın doğu ve batı sektörlerine yerleştirilmesi sayesinde alanın çok büyük bir yüzdesini kapsadığını belirtiyor. Bu kesintisiz gözetim, özellikle insan gözünün yetersiz kaldığı gece saatlerinde ve görüşün kısıtlı olduğu durumlarda hayati bir öneme sahip.
İklim Değişikliği ve Yangın Sezonunun Genişlemesi
Son yıllara kadar orman yangınlarının büyük çoğunluğu, ormanların en kuru olduğu yaz aylarının en sıcak saatlerinde meydana geliyordu. Ancak iklim değişikliğinin etkisiyle bu dinamik değişti. Vilamú, "Yangınlar artık sezon dışı zamanlarda daha sık ortaya çıkıyor" diyerek, bu durumun yeni çözümler arayışını zorunlu kıldığını vurguluyor. Gece saatlerinde veya yağışlı dönemlerde bitki örtüsü genellikle daha nemli olsa da, artan sıcaklıklar ve kuraklık bu dengeyi bozarak yılın her döneminde yangın riskini artırıyor.
Aslında, kameraların gerçek anlamda önem kazandığı yerin, insan gözetiminin bulunmadığı geceler olduğunu belirten Vilamú, gündüzleri gözcülerin "ağ tabanlı üçgenleme sistemi" sayesinde yangın başlangıç noktasını saniyeler içinde tespit edebildiklerini ifade ediyor. Bu sistem, iki veya daha fazla kulenin iletişimiyle yangının tam konumunu belirliyor. Ancak Bambini de, özellikle Collserola gibi içinde yerleşim yerleri bulunan bir bölgede, güneş battığında teknolojinin devreye girmesinin ne kadar kritik olduğunu yineliyor; zira parkta insanlar yaşasa da geceleri gözetim olmaması büyük bir risk oluşturuyor.
Bu yapay zeka kameraları, sıradan cihazlar gibi görünse de, Mobile World Capital Teknoloji Sorumlusu Tomeu Sabater'in açıklamasına göre, görüntüleri gerçek zamanlı olarak analiz ediyor ve sıcaklık, atmosfer basıncı veya uydu görüntüleri gibi diğer verilerle birleştiriyor. Bu sayede, bir orman yangınına karşılık gelebilecek duman sütunlarını, bir evdeki mangal dumanı veya bacadan çıkan duman gibi diğer faktörlerden ayırt edebiliyor. Bu "pasif yaklaşımdan reaktif yaklaşıma geçiş", erken uyarı sistemlerinin etkinliğini önemli ölçüde artırıyor.
Kameraların kullandığı özel yazılımın adı Pantera. Aynı zamanda kameraları pazarlayan şirket tarafından geliştirilen bu yazılım, Brezilya'nın çeşitli bölgelerinde halihazırda kullanılıyor. Bambini'ye göre Pantera, Amazon yağmur ormanlarından bataklıklara, şeker kamışı tarlalarından Cerrado savanına kadar 39 milyon hektarlık alanı başarıyla izliyor. Ancak Bambini, Collserola'nın farklı bir coğrafya ve atmosfere sahip olduğunu, bu nedenle sistemin yerel görüntülerle kalibre edilmesi ve eğitilmesi gerektiğini vurguluyor. Pilot projenin hedeflerinden biri de, kameraların Collserola'nın vadiler, tepeler ve kör noktalarla dolu karmaşık topografyasına adapte olmasını sağlamak.
Küresel Bir Tehdit: Orman Yangınları ve Türkiye Bağlantısı
Orman yangınları, özellikle Akdeniz iklimine sahip bölgeler için küresel bir tehdit haline gelmiştir. İspanya, Portekiz, Yunanistan ve Türkiye gibi ülkeler, yaz aylarında artan sıcaklıklar, uzun süreli kuraklıklar ve rüzgarın etkisiyle her yıl büyük yangınlarla mücadele etmektedir. Avrupa Orman Yangınları Bilgi Sistemi (EFFIS) verilerine göre, 2023 yılında Avrupa Birliği'nde 500.000 hektardan fazla ormanlık alan yangınlar nedeniyle zarar görmüştür. Bu durum, yangın önleme ve erken tespit teknolojilerine yapılan yatırımların ne kadar hayati olduğunu gözler önüne sermektedir.
Türkiye de, özellikle Ege ve Akdeniz kıyılarında her yıl yıkıcı orman yangınlarıyla karşı karşıya kalmaktadır. Son yıllarda yaşanan büyük yangınlar, erken uyarı sistemlerinin ve ileri teknolojilerin kullanımının önemini bir kez daha ortaya koymuştur. Türkiye'de de orman yangınlarıyla mücadelede gözetleme kuleleri, insansız hava araçları (İHA) ve uydu sistemleri kullanılmakta, ancak Barselona'daki bu yapay zeka destekli kamera sistemi, özellikle gece gözetimi ve hassas tespit konusunda yeni bir ufuk açabilir. Bu tür teknolojilerin Türkiye'ye adaptasyonu, yangınlarla mücadelede önemli bir stratejik avantaj sağlayabilir.
Pilot Projenin Geleceği ve Beklenen Etkiler
Şimdilik, bu kameralar "nötr bir pilot test" aşamasında olduğu için merkeze herhangi bir uyarı göndermiyor. Collserola Park Konsorsiyumu Bölgesel Eylem Hizmetleri Şefi, Eylül ayında yaz kampanyasının sona ermesiyle birlikte sonuçların karşılaştırılacağını ve sistemin faydasının değerlendirileceğini belirtiyor. Mobile World Capital Teknoloji Sorumlusu Sabater, bu tür projelerin amacının, deneme süresi bittikten sonra sona ermek yerine kalıcı bir hizmete dönüşmesi olduğunu ifade ediyor. Bu, projenin başarılı olması halinde Barselona'nın yangınla mücadele stratejisinde kalıcı bir yer edineceği anlamına geliyor.
Bu pilot proje, Mobile World Capital Ödülü sayesinde Collserola'da hayata geçirildi. Bu ödül, Mobile World Congress'in yıl boyunca şehirde bir miras bırakmasını amaçlayan bir girişim. Umgrauemeio, 2025 ödülünü kazanarak projesini Barselona'da uygulamak için 50.000 € hibe almaya hak kazandı. Bu finansman, yenilikçilik, sorumluluk ve potansiyel gibi kriterlere göre verildi ve Mobile World Capital Vakfı, şirket ile Collserola Konsorsiyumu arasındaki iletişimi kolaylaştırma rolünü üstlendi. Bu tür projeler, sadece yerel bir soruna çözüm sunmakla kalmıyor, aynı zamanda küresel çapta benzer zorluklarla karşılaşan diğer bölgeler için de bir model teşkil ediyor. Erken tespit sayesinde yangınların vereceği çevresel ve ekonomik zararın en aza indirilmesi, biyoçeşitliliğin korunması ve insan yaşamının güvence altına alınması gibi hedeflerle, Barselona'nın bu teknolojik hamlesi, gelecekteki yangın felaketlerinin önlenmesinde önemli bir dönüm noktası olabilir.
