İspanya'nın Barselona (Barcelona) kenti yakınlarındaki Collserola (Kollserola) Tabiat Parkı'nda, orman yangınlarıyla mücadelede alışılmadık ancak son derece etkili bir yöntem başarıyla uygulanıyor: Eşekler. Dört yıl önce pilot bir proje olarak başlayan ve orman altı bitki örtüsünü temizleyerek yangın riskini azaltmayı amaçlayan bu biyolojik otlatma girişimi, beklenenin üzerinde bir başarı göstererek genişletildi. Proje, sadece çevresel faydalarıyla değil, aynı zamanda geleneksel yöntemlere göre on kat daha uygun maliyetli olmasıyla da dikkat çekiyor. Bu yenilikçi yaklaşım, yerel halkın ve gönüllülerin de yoğun ilgisiyle "Pasturant Collserola" adlı bir dernek çatısı altında kurumsallaşarak, Barselona'nın yeşil akciğerlerini korumak adına önemli bir adım attı.
Eşekler, Collserola'ya ilk olarak dört yıl önce Can Domènech arazisinde yangın önleme amacıyla getirilmişti. Buradaki orman altı bitki örtüsünü (sotabosc) otlayarak temizleme görevini başarıyla yerine getirmeleri üzerine, projenin kapsamı genişletildi ve hayvanlar Valldoreix'teki Can Monmany arazisine taşındı. Bu süreçte eşeklerin bakımını üstlenen gönüllü grubu, başlangıçta sadece bir WhatsApp grubu iken, gösterdikleri özveri ve projenin başarısıyla "Pasturant Collserola" derneğine dönüştü. Derneğin ana hedefi, yakın gelecekte Collserola'daki eşek sayısını kırka çıkarmak ve bu sayede daha geniş alanlarda yangın önleme çalışmalarını sürdürmek. Ancak bu hedefe ulaşmak için tüm idari birimlerden daha fazla destek ve katılım talep ediliyor.
Bu projenin temel mantığı oldukça basit ve etkili: Ormanda yanıcı madde miktarı ne kadar az olursa, olası bir yangının yayılma hızı ve şiddeti de o kadar düşer. Can Monmany'deki dokuz eşek, otları, çalıları ve dallardaki yaprakları yiyerek biyokütleyi önemli ölçüde azaltıyor. Bu doğal temizlik sayesinde, bir orman yangını çıktığında alevlerin hızla yayılması engelleniyor ve itfaiye ekiplerinin müdahalesi için değerli zaman kazanılıyor. Bölge sakinleri için bu durumun değeri paha biçilemez. Can Domènech çiftliğinin sahibi ve derneğin kurulmasına öncülük eden Paul Domènech, "Her yerde yangınlar görüyoruz; Collserola'da yılda ortalama 40 yangın başlangıcı oluyor ve bunlardan birinin büyük bir felakete dönüşme ihtimalini hayal bile edemeyiz. Kolları sıvamalı ve ne gerekiyorsa yapmalıyız," sözleriyle yerel halkın endişesini ve projenin aciliyetini dile getiriyor.
Collserola'nın Yeşil Akciğerleri ve Yangın Tehdidi
Collserola Tabiat Parkı (Parc Natural de la Serra de Collserola), Barselona metropol bölgesinin hemen yanı başında yer alan, yaklaşık 8.000 hektarlık geniş bir alanı kaplayan ve şehir için hayati öneme sahip bir doğal rezervdir. Barselona'nın "yeşil akciğerleri" olarak bilinen bu park, zengin biyoçeşitliliği, yürüyüş parkurları ve eşsiz manzaralarıyla hem yerel halk hem de turistler için popüler bir rekreasyon alanıdır. Ancak Akdeniz ikliminin getirdiği yaz kuraklıkları ve yüksek sıcaklıklar, parkı orman yangınları açısından oldukça riskli bir bölge haline getirmektedir. Her yıl yaşanan onlarca yangın başlangıcı (conats d'incendi), parkın ve çevresindeki yerleşim yerlerinin sürekli bir tehdit altında olduğunu göstermektedir.
İspanya ve genel olarak Akdeniz havzası, iklim değişikliğinin etkileriyle birlikte son yıllarda orman yangınlarında ciddi bir artış yaşamaktadır. Uzun süreli kuraklıklar, rekor sıcaklıklar ve rüzgarlı hava koşulları, küçük bir kıvılcımın bile devasa yangınlara dönüşmesine zemin hazırlamaktadır. Bu durum, Türkiye gibi benzer coğrafi ve iklimsel özelliklere sahip ülkeler için de büyük bir sorundur. Geleneksel yangın önleme yöntemleri, yani orman altı bitki örtüsünün mekanik araçlar veya insan gücüyle temizlenmesi, hem yüksek maliyetli hem de zaman alıcıdır. İşte tam da bu noktada, eşeklerin kullanıldığı biyolojik otlatma yöntemi, sürdürülebilir ve ekonomik bir alternatif olarak öne çıkmaktadır. Uzmanlar, bu tür doğal yöntemlerin, orman ekosistemine zarar vermeden, biyokütle yönetimini sağlaması açısından büyük potansiyel taşıdığını belirtmektedir.
Anlamlı Bir Uğraş ve Geleceğe Yönelik Umutlar
Başlangıçta on beş olan gönüllü sayısı, derneğin resmi olarak kurulduğu bu Mayıs ayından itibaren elliye ulaşmış durumda. Bu gönüllüler, eşekleri haftalık olarak ziyaret ederek onların su ihtiyaçlarını kontrol ediyor, sağlık durumlarını gözlemliyor ve herhangi bir olumsuz durumda Paul Domènech ile iletişime geçiyorlar. Can Rectoret sakini ve derneğin kurucularından Nico Pirotte, gönüllülerin bu titiz çalışmalarının önemini vurguluyor. La Floresta'dan yeni katılan gönüllü Rosa Maria ise, bu projenin kendisi için "anlamlı bir uğraş" olduğunu belirtiyor. "Eşekleri görmeye gelebiliyor, onlara havuç verebiliyor, okşayabiliyorum. Bu girişim harika çünkü hem ormanı temizliyoruz, ki Collserola için bu çok önemli, çünkü ufacık bir kıvılcımla hepimiz mahvolabiliriz; hem de bu hayvanlara bakıyoruz," sözleriyle projenin hem çevresel hem de hayvan refahı boyutuna dikkat çekiyor.
Collserola'daki eşek projesi, sadece yangın önleme konusunda değil, aynı zamanda toplumsal katılım, hayvan refahı ve sürdürülebilir orman yönetimi açısından da bir model teşkil etmektedir. Bu tür doğa dostu çözümler, iklim değişikliğinin getirdiği yeni zorluklara karşı hem ekolojik hem de ekonomik açıdan akılcı ve uzun vadeli stratejiler sunmaktadır. Yerel yönetimlerin, bu tür gönüllü tabanlı ve yenilikçi projelere daha fazla destek vermesi, hem doğal alanların korunması hem de toplumsal dayanışmanın güçlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Collserola'daki eşeklerin başarısı, belki de gelecekte Akdeniz havzasındaki diğer ormanlık alanlar için de ilham verici bir örnek teşkil edecek ve yangınlarla mücadelede yeni bir dönemin kapılarını aralayacaktır.
