Barselona'da evcil hayvan sahipleri için tasmasız köpek gezdirme konusunda yeni ve net kurallar yürürlüğe girdi. Şehir genelinde, köpeklerin tasmasız dolaşmasına yalnızca "Zonas de Uso Compartido (ZUC)", yani Türkçesiyle Ortak Kullanım Alanları (OKA) olarak belirlenmiş özel bölgelerde ve önceden duyurulmuş belirli saat dilimlerinde izin veriliyor. Bu yenilikçi sistem, 2023 yılında Ajuntament de Barcelona (Barselona Belediyesi) tarafından hayata geçirildi ve hem evcil hayvan sahiplerinin ihtiyaçlarını karşılamayı hem de diğer şehir sakinlerinin kamusal alanları huzur içinde kullanmasını sağlamayı amaçlıyor. Belirlenen bu kurallara uymayan köpek sahiplerini ise 100 ila 300 Euro arasında değişen para cezaları bekliyor.
ZUC'lar, geleneksel "pipican" (köpek tuvalet alanları) gibi kapalı veya 24 saat boyunca sadece köpeklere ayrılmış alanlar değil; aksine, herkesin kullanabileceği, ancak köpeklerin belirli zaman dilimlerinde tasmasız dolaşmasına izin verilen kamusal mekanlardır. Bu alanlar, şehrin farklı bölgelerindeki parklar, meydanlar veya diğer açık alanların belirli bölümlerini kapsayabilir. Barselona Belediyesi, bu sistemi tasarlarken, şehir yaşamında köpeklerin özgürce hareket etme ve sosyalleşme ihtiyacı ile kamu düzeni, temizlik ve diğer vatandaşların güvenliği arasındaki hassas dengeyi gözetmeyi hedeflemiştir.
Bu özel olarak belirlenmiş ZUC'ların dışında, Barselona'daki tüm kamusal alanlarda köpeklerin her zaman tasmalı olması zorunludur. Bu temel kurala uymayan evcil hayvan sahipleri, belediye yönetmeliklerine göre ciddi idari para cezalarıyla karşılaşabilirler. 100 ila 300 Euro arasında değişen bu cezalar, kuralların ciddiyetini ve Ajuntament de Barcelona'nın şehirdeki evcil hayvan yönetimini ne kadar önemsediğini açıkça ortaya koymaktadır. Bu yaptırımlar, hem hayvanların güvenliğini sağlamayı hem de diğer vatandaşların kamusal alanlarda rahat ve huzurlu bir şekilde vakit geçirmelerini temin etmeyi amaçlamaktadır.
Barselona'nın Kentsel Evcil Hayvan Yönetimi ve ZUC Sisteminin Arka Planı
Barselona, son yıllarda evcil hayvan sahiplenme oranlarının hızla artmasıyla birlikte, kentsel alanlarda evcil hayvanların yönetimi konusunda önemli zorluklarla karşılaşan büyük Avrupa şehirlerinden biridir. Belediye, bu demografik değişime yanıt olarak, hem hayvanların refahını hem de insanlarla hayvanlar arasındaki uyumu gözeten kapsamlı bir strateji geliştirmek zorunda kaldı. ZUC sistemi, bu geniş kapsamlı stratejinin bir parçası olarak 2023 yılında devreye alındı ve şehrin daha yaşanabilir, daha düzenli ve tüm sakinler için daha adil bir ortam olmasını sağlamayı amaçladı. Daha önce, köpeklerin tasmasız dolaşımına ilişkin kurallar daha muğlak olabiliyor veya sadece çok sınırlı alanlarda geçerliydi, bu da zaman zaman evcil hayvan sahipleri ile diğer vatandaşlar arasında anlaşmazlıklara ve şikayetlere yol açıyordu.
İspanya genelinde evcil hayvan sahiplenme oranları yükseliş trendindedir; 2022 verilerine göre İspanyol hanelerinin yaklaşık %40'ında en az bir evcil hayvan bulunmakta ve bunların büyük çoğunluğunu köpekler oluşturmaktadır. Barselona gibi yoğun nüfuslu şehirlerde bu oranlar daha da belirginleşerek kentsel planlamacılar için yeni zorluklar yaratmaktadır. Bu durum, Barselona'yı Paris, Berlin veya Londra gibi diğer büyük Avrupa şehirleriyle benzer bir konuma getirmekte; bu şehirler de benzer kentsel evcil hayvan yönetimi modelleri üzerinde çalışmakta veya uygulamaya koymuş durumdadır. Örneğin, Madrid'de de belirli parklarda tasmasız köpek gezdirme saatleri veya alanları bulunsa da, Barselona'nın ZUC modeli, ortak kullanım ve belirli saat dilimleri vurgusuyla kendine özgü, daha entegre bir yaklaşım sergilemektedir.
Türkiye'de de özellikle İstanbul, Ankara ve İzmir gibi büyük şehirlerde evcil hayvan sahiplenme oranları giderek artmaktadır. Ancak, Barselona'daki gibi "Ortak Kullanım Alanları" (ZUC) konsepti henüz yaygınlaşmamış durumdadır. Türk şehirlerinde genellikle özel olarak ayrılmış "köpek parkları" veya "evcil hayvan gezdirme alanları" bulunsa da, bu alanların dışındaki kamusal alanlarda tasmasız köpek gezdirme genellikle yerel belediye yönetmeliklerine, mahalle sakinlerinin hassasiyetine ve çoğu zaman denetim eksikliğine bağlı olarak daha gri bir bölgede kalabilmektedir. Barselona'nın bu uygulaması, Türkiye'deki belediyeler için de kentsel evcil hayvan yönetimi ve kamusal alanların tüm sakinler tarafından uyum içinde paylaşılması konusunda yenilikçi bir örnek teşkil edebilir.
ZUC Sisteminin Etkileri ve Gelecek Perspektifi
Barselona'nın ZUC sistemi, hem evcil hayvan sahipleri hem de diğer vatandaşlar için çeşitli önemli etkiler yaratmaktadır. Kentsel planlama ve hayvan refahı uzmanları, bu tür düzenlemelerin sorumlu evcil hayvan sahipliğini teşvik ettiğini ve şehirdeki sosyal uyumu artırdığını belirtmektedir. Belirlenmiş alanlar ve saatler, köpeklerin sosyalleşmesi ve yeterli egzersiz yapması için güvenli ve denetimli bir ortam sunarken, aynı zamanda çocuklu aileler, yaşlılar veya köpek fobisi olan kişiler için de kamusal alanlarda daha rahat ve güvende hareket etme imkanı sağlamaktadır. Ancak, sistemin başarısı büyük ölçüde evcil hayvan sahiplerinin kurallara uyma düzeyine, belediyenin denetim kapasitesine ve ZUC'ların sayı ve konumlarının yeterliliğine bağlıdır. Bazı eleştirmenler, ZUC'ların sayısının veya boyutunun yetersiz kalabileceğini veya belirlenen saatlerin tüm sahipler için uygun olmayabileceğini dile getirmektedir.
Sonuç olarak, Barselona'nın tasmasız köpek gezdirme konusunda benimsediği ZUC sistemi, modern bir metropolde insan-hayvan uyumunu sağlamaya yönelik yenilikçi ve proaktif bir çabadır. Bu model, şehirdeki yaşam kalitesini artırmayı, potansiyel çatışmaları azaltmayı ve tüm sakinlerin kamusal alanlardan adil bir şekilde yararlanmasını hedeflemektedir. Sistem, evcil hayvan sahiplerine belirli özgürlükler tanırken, aynı zamanda onlara önemli sorumluluklar yüklemekte ve karşılıklı saygıya dayalı bir şehir kültürü oluşturmayı amaçlamaktadır. Gelecekte, bu tür modellerin diğer şehirlere de yayılması ve kentsel planlamanın ayrılmaz bir parçası haline gelmesi beklenmektedir, zira şehirler evcil hayvan dostu olma yolunda ilerlerken, bu tür düzenlemeler de kaçınılmaz hale gelmektedir. Barselona örneği, bu hassas dengenin nasıl kurulabileceğine dair değerli bir ders ve ilham kaynağı sunmaktadır.
