İspanya'nın önemli metropollerinden Barselona (Barcelona), kamu alım süreçlerine stratejik bir boyut kazandırmak ve bu alanda sürdürülebilirlik ile sosyal etkiyi merkeze almak amacıyla yenilikçi bir adım attı. Ajuntament de Barcelona (Barselona Belediyesi) tarafından kurulan "Stratejik İhale Ofisi" (Oficina de Contratación Estratégica - OCE), belediyenin kamu harcamalarını sadece ekonomik değil, aynı zamanda çevresel ve sosyal hedefler doğrultusunda yönlendirmeyi hedefliyor. Temmuz ayında faaliyete geçen ve Eylül ayından itibaren tam kapasiteyle çalışmaya başlayacak olan bu yeni birim, belediye ekiplerine, şirketlere, serbest çalışanlara ve sosyal ve dayanışmacı ekonomi kuruluşlarına kapsamlı danışmanlık hizmetleri sunacak.
Yeni ofisin temel misyonu, kamu ihalelerini "tek pencere" anlayışıyla yönetmek ve tüm paydaşlara yol gösterici bir rol üstlenmek olarak belirlendi. Barselona Belediye Başkan Yardımcısı Raquel Gil, Perşembe günü düzenlediği basın toplantısında, bu girişimin "sözleşmeleri daha iyi yapmak ve yönetimin en iyi kamu politikalarını oluşturma kapasitesini kullanmak" anlamına geldiğini vurguladı. OCE'nin öncelikli hedefleri arasında ekonomide dekarbonizasyon (karbonsuzlaşma), kadın-erkek eşitliğinin sağlanması ve dezavantajlı grupların işgücüne entegrasyonu gibi kritik konular yer alıyor. Bu sayede, kamu kaynaklarının toplumsal faydayı maksimize edecek şekilde kullanılması amaçlanıyor.
Barselona Belediyesi'nin sürdürülebilir kamu alımları alanındaki geçmişi 2001 yılına kadar uzanıyor. O dönemde "belediye hizmetlerinin çevresel hale getirilmesi" üzerine bir önlemle başlayan bu süreç, yıllar içinde önemli gelişmeler kaydetti. Çevresel kriterlerin ihale süreçlerine dahil edilmesi, tedarikçilere en geç 30 gün içinde ödeme yapma zorunluluğu, vergi cennetlerinde faaliyet gösteren şirketlerle sözleşme yapılmasının yasaklanması ve fiyat kriterinin toplam puanlamada en fazla %35 oranında ağırlık taşıması gibi uygulamalar hayata geçirildi. Ayrıca, cinsiyet eşitliğini teşvik eden kriterler ve kırılgan durumdaki kişilerin istihdamını destekleyen maddeler de belediye sözleşmelerine entegre edildi. 2021'den bu yana, 800'den fazla kişi, ihale süreçlerine katılmaya yönelik 100'den fazla eğitim etkinliğine katıldı ve 150'den fazla şirket, mevcut danışmanlık hizmetinden faydalandı; bu hizmetler artık yeni ofis çatısı altında merkezileşecek.
Belediye yönetimi, tüm bu ilerlemelere rağmen hala iyileştirme için önemli bir alan olduğunu kabul ediyor. Belediye Müdürü Laia Claverol, yeni ofisin bu boşluğu dolduracağını ve özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerin (KOBİ'ler) sürdürülebilirlik ve sosyal etki odaklı ihale maddelerine uyum sağlamalarına yardımcı olacağını belirtti. Örneğin, bir ihalede kadın şiddeti mağdurlarının istihdamını talep eden bir madde varsa, OCE bu şirketlere gerekli desteği sağlayarak bu tür maddelerin karşılanmasını kolaylaştıracak. Claverol, ofisi "içeride stratejik bir sözleşme yapma yolu ve şehirdeki şirketler için bir kolaylaştırıcı" olarak gördüklerini ifade etti. OCE, ekonominin dekarbonizasyonunun ve etkin eşitliğin yanı sıra, en zor durumdaki kişilerin sosyo-işgücü entegrasyonunu teşvik etmeyi, yerel ekonomik dokuyu güçlendirmeyi, insan ve işçi haklarına saygıyı, kültürlerarası perspektifi ve Katalanca dilinin tanıtımını da destekleyecek.
Kamu Alımlarının Stratejik Önemi ve Küresel Bağlam
Kamu alımları, şehir ekonomilerinin en büyük itici güçlerinden biridir ve Barselona için de durum farklı değil. Belediyenin 2024 yılına ait son verilerine göre, 38.745 sözleşme kapsamında tam 1.790 milyon Euro'luk bir harcama yapıldı. Bu devasa bütçe, sadece hizmet ve mal alımını değil, aynı zamanda şehrin sosyal ve çevresel hedeflerine ulaşmasında da kilit bir rol oynuyor. Avrupa Birliği genelinde, kamu alımları GSYİH'nin yaklaşık %14'üne tekabül eden önemli bir ekonomik kaldıraç olarak kabul edilmektedir. Bu bağlamda, Barselona'nın attığı bu adım, AB'nin "Yeşil Kamu Alımları" (Green Public Procurement - GPP) ve sosyal sorumluluk ilkeleriyle tam bir uyum içindedir.
Türkiye'de ise Kamu İhale Kanunu (KİK), çevresel ve sosyal sorumluluk kriterlerinin ihale süreçlerine dahil edilmesine yönelik bazı maddeler içerse de, Barselona'daki gibi merkezi ve stratejik bir ofis yapısı henüz yaygın değildir. Türkiye'de genellikle fiyat odaklı rekabetin öne çıktığı ihalelerde, sürdürülebilirlik ve sosyal etki kriterlerinin daha güçlü bir şekilde uygulanması için Barselona modeli gibi örnekler ilham kaynağı olabilir. Bu tür ofisler, hem kamu kaynaklarının daha verimli kullanılmasını sağlar hem de yerel ekonomiyi ve sosyal girişimleri destekleyerek kapsayıcı bir büyüme modeline katkıda bulunur.
Barselona'nın bu alandaki liderliği, 2027 yılında 16-19 Şubat tarihleri arasında Fabra i Coats ve Deniz Müzesi'nde düzenlenecek olan Procura+ Konferansı'na ev sahipliği yapma hakkını kazanmasıyla da pekişti. Sürdürülebilir kamu alımları konusunda uluslararası bir referans noktası olan bu kongreye ikinci kez ev sahipliği yapacak olan şehir, ICLEI – Sürdürülebilirlik İçin Yerel Yönetimler ağı ile birlikte bu önemli etkinliği organize edecek. Bu durum, Barselona'nın sadece İspanya'da değil, küresel ölçekte de sürdürülebilir kamu alımları pratiğinde öncü bir rol üstlendiğini gösteriyor.
Barselona Modelinin Potansiyel Etkileri ve Gelecek Vizyonu
Stratejik İhale Ofisi'nin kurulması, Barselona için sadece idari bir düzenleme olmanın ötesinde, çok yönlü bir etki potansiyeli taşıyor. Bu model, kamu harcamalarının şeffaflığını artırarak yolsuzluk risklerini azaltma ve hesap verebilirliği güçlendirme potansiyeline sahiptir. Uzmanlar, bu tür bir yapının, özellikle KOBİ'lerin kamu ihalelerine katılımını teşvik ederek yerel ekonominin canlanmasına ve rekabetin artmasına katkıda bulunacağını belirtiyor. Küçük işletmelerin, büyük ölçekli ve karmaşık ihale süreçlerinde ihtiyaç duydukları danışmanlık ve rehberlik, onların pazara erişimini kolaylaştırarak ekonomik çeşitliliğe hizmet edecektir.
Ayrıca, bu ofis aracılığıyla uygulanan dekarbonizasyon, cinsiyet eşitliği ve dezavantajlı grupların istihdamı gibi sosyal ve çevresel kriterler, şehrin genel sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmasında kritik bir rol oynayacak. Barselona, bu adımıyla, kamu alımlarının sadece bir maliyet kalemi değil, aynı zamanda güçlü bir politika aracı olabileceğini gösteriyor. Bu yaklaşım, diğer İspanyol şehirleri ve hatta uluslararası düzeydeki belediyeler için de bir model teşkil edebilir. Barselona'nın bu alandaki öncü rolü, 2027'deki Procura+ Konferansı gibi uluslararası etkinliklere ev sahipliği yapmasıyla daha da pekişecek ve şehrin sürdürülebilir kalkınma vizyonunu küresel ölçekte tanıtmasına olanak sağlayacaktır.
