Barselona, kadın cinayetleri (femicide) kurbanlarını anmak amacıyla El Born mahallesinde dikkat çekici bir sanat enstalasyonu tanıttı. 'L'escletxa' (Katalanca'da 'yarık' veya 'çatlak' anlamına gelir) adı verilen bu eser, Pescateria ve d'En Tripó caddeleri arasındaki bir binanın cephesinde, ayna parçacıklarından oluşan büyük bir çatlak şeklinde tasarlandı. Barselona Belediyesi (Ajuntament de Barcelona) tarafından desteklenen ve feminist örgütlerin iş birliğiyle hayata geçirilen bu kalıcı anıt, toplumsal cinsiyet şiddetinin açtığı derin yaraları simgeliyor ve kurbanların anısını yaşatmayı hedefliyor. Kentin Ciutat Vella bölgesindeki bu anlamlı çalışma, 25 Kasım Kadına Yönelik Şiddetle Mücadele Uluslararası Günü haftasında resmi açılışını yapacak.
Barselona Belediyesi Feminizm Alanından Sorumlu Başkan Yardımcısı Raquel Gil, bu projenin temel amacının, "genellikle unutulan, sessizce yaşanan küçük hikayelere sahip" şiddet mağduru kadınları onurlandırmak olduğunu vurguladı. Gil, 'L'escletxa'nın sadece fiziksel bir çatlak değil, aynı zamanda kadınların ve çevrelerinin maruz kaldığı şiddetin görünmez "yara izini" temsil ettiğini belirtti. Bu yara izleri, aileleri, çocukları ve tüm toplumu derinden etkilemekte olup, anıtın bu hikayelerin ve isimlerin asla unutulmamasını sağlamayı amaçladığı ifade edildi.
Ilium Collective sanatçı grubu tarafından tasarlanan bu etkileyici eser, Plataforma Unitària Contra les Violències de Gènere, çeşitli feminist kuruluşlar ve Consell de les Dones de Barcelona'nın ortak çabalarının bir ürünü olarak ortaya çıktı. Proje, Barselona Belediyesi'nin yanı sıra yerel halkın ve Kentsel Peyzaj Enstitüsü'nün (Institut Municipal de Paisatge Urbà) de desteğini aldı. Toplam maliyeti 142.500 Euro'ya ulaşan bu enstalasyon, hem sanatsal değeri hem de toplumsal mesajıyla dikkat çekiyor.
Anıtın en çarpıcı özelliklerinden biri, uluslararası düzeyde toplumsal cinsiyet şiddetine kurban giden 150 kadının ismini barındırmasıdır. Bu isimler arasında trans kadınlar ve vekalet şiddeti (vicarious violence) mağduru çocuklar da bulunuyor, böylece kadın cinayetlerinin geniş kapsamlı tanımı vurgulanıyor. Ilium Collective üyesi sanatçı Coral Vicent, eserin iç kısmının ayna ile kaplı olmasının nedenini açıklayarak, tüm toplumun toplumsal cinsiyet şiddetinin açtığı yaraların bir parçası ve sorumlusu olduğunu ifade etti. Güneşin aynalara yansıdığında bu isimlerin kamusal alana yansıması, yoldan geçenleri doğrudan bu acı gerçekle yüzleşmeye davet ediyor.
Toplumsal Cinsiyet Şiddetiyle Mücadelede Küresel Bir Yansıma
Barselona'daki bu anıt, sadece yerel bir çaba olmaktan öte, toplumsal cinsiyet şiddetinin küresel bir sorun olduğuna dikkat çekiyor. İspanya'da kadın cinayetleri (femicide) verileri ne yazık ki endişe verici seviyelerde seyrediyor. 2023 yılı, İspanya'da 58 kadının toplumsal cinsiyet şiddeti nedeniyle hayatını kaybetmesiyle sona erdi ve 2003'ten bu yana toplamda 1.237 kadın cinayeti kaydedildi. Bu rakamlar, ülkenin bu acı gerçekle mücadeledeki kararlılığını artırması gerektiğini gösteriyor. Türkiye'de de durum farklı değil; Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu'nun verilerine göre her yıl yüzlerce kadın, erkek şiddeti sonucu yaşamını yitiriyor. Bu trajik ölümler, her iki ülkede de toplumsal farkındalığın ve etkin politikaların ne denli hayati olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor.
Barselona Belediyesi'nin bu tür bir kalıcı anıt oluşturma kararı, kentin toplumsal cinsiyet eşitliği ve şiddetle mücadele konusundaki uzun soluklu taahhüdünü yansıtıyor. Şehir, kadın haklarını savunma ve şiddet mağdurlarına destek olma konusunda çeşitli programlar ve girişimler yürütüyor. ‘L'escletxa’ anıtı, bu çabaların somut bir göstergesi olarak, geçmişteki acıların unutulmamasını ve gelecekte benzer trajedilerin önlenmesi için toplumsal sorumluluğun artırılmasını amaçlıyor. Bu bağlamda, Plataforma Unitària Contra les Violències de Gènere gibi sivil toplum kuruluşları, 19 yıldır her ay Barselona'nın Sant Jaume Meydanı'nda düzenledikleri eylemlerle bu konuyu gündemde tutmaya devam ediyor. Platformun üyelerinden Teresa Vidal, bu çatlağın sadece acıyı değil, aynı zamanda toplumsal duyarlılığı da simgelemesi gerektiğini vurguluyor.
Bir Yaradan Umuda: Toplumsal Dönüşüm ve Farkındalık Çağrısı
‘L'escletxa’ anıtı, Barselona'nın kalbinde sadece bir sanat eseri olarak değil, aynı zamanda toplumsal bir vicdanın ve değişimin sembolü olarak yükseliyor. Bu enstalasyon, kadın cinayetlerinin ve toplumsal cinsiyet şiddetinin derin izlerini kamusal alana taşıyarak, bu sorunun "görünmez" olmaktan çıkıp herkesin yüzleşmesi gereken bir gerçek olduğunu hatırlatıyor. Sanatın dönüştürücü gücünü kullanarak, toplumu sorgulamaya, empati kurmaya ve eyleme geçmeye teşvik ediyor. Ayna yüzeyinin yoldan geçenleri yansıtması, her bireyin bu sorunun bir parçası ve çözümün potansiyel aktörü olduğunu metaforik bir dille ifade ediyor.
Projenin mimarlarından Ilium Collective üyesi Coral Vicent'in de belirttiği gibi, eser "ataerkil sistem gibi bir yapının kırılmasını" simgeliyor. Bu kırılma, sadece şiddetin fiziksel tezahürlerine değil, aynı zamanda kadınları ikincilleştiren, susturan ve yaşam haklarını ellerinden alan zihniyete karşı bir duruşu temsil ediyor. Aktivistlerin, bir yandan böyle bir anıtın varlığından sevinç duyarken, diğer yandan "ataerkil sistemin her gün, her ay, her yerde inanılmaz sayıda kadını öldürmesi" gerçeği karşısında hissettikleri derin üzüntü, mücadelenin ne kadar çetin olduğunu gözler önüne seriyor. Bu anıt, hem yitirilen canlara bir saygı duruşu hem de toplumsal cinsiyet eşitliğine ulaşma yolunda atılması gereken adımların bir hatırlatıcısı olarak Barselona'da yankı bulmaya devam edecek.
