Barselona'da görme engelli bireylerin doğaya bağımsız erişimini sağlamak amacıyla "Acostem Torre Baró" projesi hayata geçirildi. Deià Sanat ve Tasarım Okulu (Escola d'Art i Disseny Deià) öğrencilerinin bir yıllık özverili çalışmasıyla geliştirilen bu girişim, kentin kuzeyindeki Nou Barris bölgesinde yer alan tarihi Torre Baró Kalesi'ne ve çevresindeki Collserola (Katalonya) doğa parkına ulaşımı kolaylaştırmayı hedefliyor. Barselona'nın 2026 Mimarlık Başkenti unvanı kapsamında hayata geçirilen bu proje, toplumda genellikle göz ardı edilen önemli bir erişilebilirlik engelini ortadan kaldırma misyonu taşıyor.
Proje kapsamında, görme engelli bireylerin yardıma ihtiyaç duymadan Collserola Sıradağları'na ve Torre Baró Kalesi'ne ulaşabilmeleri için stratejik noktalara üç adet özel pano yerleştirildi. Bu panolar, Canyelles metro istasyonundan 182 numaralı otobüs durağına nasıl gidileceğini veya yaya olarak Carretera Alta de les Roquetes kaldırımını kullanarak kaleye nasıl ulaşılacağını detaylı bir şekilde gösteriyor. Panoların en önemli özelliği, Braille alfabesiyle yazılmış metinler ve dokunsal-görsel haritalar içermesi. Bu sayede, görme engelli ziyaretçiler hem yönlendirmeleri takip edebiliyor hem de Canyelles bölgesi, Torre Baró Kalesi, Collserola'nın genel yapısı ile bölgedeki fauna ve flora hakkında kapsamlı bilgi edinebiliyorlar. Ayrıca, dördüncü bir bilgi noktası olarak kalenin Doğa Sınıfı (Aula de Natura) da bu bilgileri daha da genişletiyor, ancak şu anda domuz vebası (pesta porcina) nedeniyle geçici olarak kapalı durumda.
Bu projenin temel amacı, Barselona gibi büyük bir metropolde yaşayan görme engelli bireylerin, kentsel yaşamın stresinden uzaklaşıp doğayla iç içe olabilmelerine olanak tanımak. Collserola Parkı, Barselona için sadece bir yeşil alan değil, aynı zamanda Avrupa'nın en büyük kentsel parklarından biri olarak biyolojik çeşitliliği ve ekolojik önemiyle öne çıkıyor. Torre Baró Kalesi ise, 20. yüzyılın başlarında yarım kalmış bir konut projesi olmasına rağmen, sunduğu panoramik Barselona manzarası ve kültürel dokusuyla bölgenin sembol yapılarından biri haline gelmiştir. Bu proje, bu değerli doğal ve tarihi mirasın, tüm vatandaşlar için erişilebilir kılınması adına atılmış önemli bir adımı temsil ediyor.
Erişilebilir Tasarımın Önemi ve Türkiye Bağlantısı
Projenin geliştirme sürecinde, Barselona Belediyesi Engelli Bireyler Enstitüsü (Institut Municipal de Persones amb Discapacitat) ile yakın işbirliği yapıldı ve özellikle görme engelli bir profesör olan Joan Heras'ın birinci elden deneyimlerinden faydalanıldı. Heras, "Barselona'nın bugün, görme engelli bireylerin parklar, bahçeler ve Collserola Parkı gibi doğal ortamlarda bağımsız bir şekilde hareket edebilmeleri ve keyif alabilmeleri için bir erişim teklifi sunmaktan çok uzak olduğunu" dile getiriyor. Onun bu eleştirisi, projenin ne kadar hayati bir ihtiyaca cevap verdiğini gözler önüne seriyor. Temiz hava solumanın ve doğanın kokularını hissetmenin herkes için özel bir deneyim olduğunu vurgulayan Heras, bu tür yönlendirmeler olmadan, görme engelli bireylerin başkalarına bağımlı kaldıklarını belirtiyor. Bu projenin Collserola Sıradağları'nın diğer erişim noktalarına da yayılmasını umduğunu ekliyor.
Bu tür kapsayıcı tasarım yaklaşımları, Türkiye'deki erişilebilirlik çalışmalarına da ilham verebilir. Türkiye'de de "Engelliler Hakkında Kanun" gibi yasal düzenlemeler bulunmakla birlikte, özellikle kamusal alanların ve doğal parkların erişilebilirliği konusunda katedilmesi gereken önemli mesafeler var. İstanbul'daki Belgrad Ormanı veya Ankara'daki Eymir Gölü gibi doğal güzelliklere sahip alanların, görme engelli bireylerin bağımsızca keşfedebileceği Braille alfabesiyle işaretlenmiş rotalar veya dokunsal haritalarla donatılması, benzer bir toplumsal fayda sağlayabilir. İspanya'da ONCE (Organización Nacional de Ciegos Españoles - İspanya Ulusal Görme Engelliler Örgütü) gibi köklü kuruluşlar, görme engellilerin topluma entegrasyonu konusunda uzun yıllardır önemli çalışmalar yürütüyor. Bu deneyimler, Türkiye'deki sivil toplum kuruluşları ve yerel yönetimler için değerli birer örnek teşkil edebilir.
Kapsayıcı Bir Geleceğe Doğru
Projenin hayata geçirilmesi bir yıl sürdü ve bu süreçte Deià Okulu, Barselona Belediyesi (Ajuntament de Barcelona) ve Barselona Metropoliten Ulaşım A.Ş. (TMB) gibi kamu kurumlarıyla diyalog kurmak, bürokratik süreçleri öğrenmek zorunda kaldı. Ancak bu süreç, aynı zamanda katılımcılara kapsayıcı tasarımın önemini öğretti. Proje koordinatörlerinden Roger Cabedo, "Bu dünya ile, yani görsel erişilebilirlik dünyasıyla temas kurmak, çoğu zaman bilinmeyen bir dünya ile karşılaşmak oldu ve kör bir kişinin hem fiziksel hem de sanal ortamlarda gelişmesini sağlayan temelleri öğrendik" diyor. Öğrenciler Pol Cuevas ve Nora Vergara ise, "Her şey başlangıçtan itibaren herkes için erişilebilir olmalı, çünkü öyle olması gerekir" diyerek kapsayıcılığın temel felsefesini özetliyorlar. İç mimarlık öğrencileri panoların tasarımını yaparken, grafik tasarım öğrencileri ise basılı materyalleri hazırladı. Bu işbirliği, farklı disiplinlerin bir araya gelerek toplumsal bir soruna yenilikçi çözümler üretebileceğini gösterdi.
Sonuç olarak, "Acostem Torre Baró" projesi sadece fiziksel bir erişilebilirlik sorununa çözüm sunmakla kalmıyor, aynı zamanda Barselona'nın daha kapsayıcı ve duyarlı bir şehir olma yolundaki kararlılığını da gözler önüne seriyor. Bu tür projeler, engelli bireylerin toplumsal yaşama tam katılımını sağlamanın yanı sıra, genel olarak toplumda farkındalık yaratıyor ve empati kültürünü güçlendiriyor. Barselona'nın bu öncü adımı, diğer şehirler ve ülkeler için de ilham verici bir model teşkil ederek, herkesin doğanın güzelliklerinden ve kültürel mirasından eşit şekilde faydalanabildiği bir geleceğin inşasına katkıda bulunuyor. Bu tür girişimlerin yaygınlaşması, sadece engelli bireylerin yaşam kalitesini artırmakla kalmayacak, aynı zamanda daha adil ve eşitlikçi toplumların temelini atacaktır.