Barselona Büyükşehir Ulaşım Otoritesi (ATM - Autoritat del Transport Metropolità de Barcelona) Yürütme Kurulu (Consell Executiu), şehirdeki toplu taşıma araçlarında elektrikli scooter (patinete eléctrico) kullanımına yönelik yasağın olası kaldırılmasını görüşmek üzere Salı günü bir araya geldi. Bu önemli tartışma, elektrikli scooterların metro, otobüs ve tramvaylarda yeniden serbest bırakılmasının önünü açabilirken, nihai kararın gelecek ayki yönetim kurulu toplantısında alınması bekleniyor. Türk okuyucular için de büyük şehirlerdeki benzer ulaşım sorunlarına ışık tutan bu gelişme, Barselona'nın sürdürülebilir ulaşım stratejilerinde yeni bir sayfa açabilir.
ATM'nin bu konuyu gündemine alması, 2023 yılının başlarında Katalonya Özerk Yönetimi Demiryolları (FGC - Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya) trenlerinden birinde yaşanan ciddi bir olayla yakından ilişkili. O dönemde bir elektrikli scooterın bataryasının aşırı ısınarak alev alması sonucu üç yolcu yaralanmış, makinistin hızlı müdahalesiyle daha büyük bir facianın önüne geçilmişti. Bu olayın ardından ATM, Ekim 2023'te, batarya aşırı ısınması kaynaklı kazaları önlemek amacıyla, Renfe, FGC, otobüs, metro ve tramvay dahil olmak üzere tüm toplu taşıma araçlarında elektrikli scooterların süresiz olarak yasaklanmasına karar vermişti. Bu yasak, iş, eğitim veya ekonomik nedenlerle günlük ulaşımında scooter kullanan binlerce kişiyi doğrudan etkilemişti.
Ancak, yaklaşık bir yıl sonra, ATM yasağı kaldırma ihtimalini değerlendiriyor ve elektrikli scooterların hangi koşullar altında toplu taşımaya geri dönebileceğine dair zemin hazırlıyor. Yetkililer, tartışmaların başladığını ancak henüz bir onay alınmadığını belirtiyor. Onayın, muhtemelen önümüzdeki ay yapılacak yönetim kurulu toplantısında gelebileceği ifade ediliyor; ancak toplantının gündemi henüz kesinleşmiş değil. Bu süreç, güvenlik endişeleri ile şehir içi ulaşımda esnekliğin artırılması arasındaki hassas dengeyi bulma çabasının bir göstergesi olarak öne çıkıyor.
ATM'nin bu adımı, İspanya Ulusal Demiryolları (Renfe) tarafından alınan benzer bir kararın hemen ardından geldi. Renfe, Eylül ayının başlarında, Rodalies (Katalonya'daki banliyö trenleri) ve Cercanías Euskadi (Bask Ülkesi'ndeki banliyö trenleri) hariç olmak üzere, banliyö, orta mesafe ve uzun mesafe trenlerinde elektrikli scooter erişimine 7 Eylül'den itibaren yeniden izin vereceğini duyurmuştu. Renfe de bu izni belirli şartlara bağlamıştı: Sadece onaylı (homologado), Trafik Genel Müdürlüğü (DGT - Dirección General de Tráfico) tarafından tescilli, tanımlayıcı plakası olan, zorunlu mali sorumluluk sigortasına sahip ve dolaşım belgesi bulunan araçlara izin veriliyor. Ayrıca, tren içinde scooterın katlanmış, kapalı ve bagaj bölmesinde taşınması zorunlu tutuluyor.
Renfe, bu kararın elektrikli scooter ve tren kullanımını birleştiren ekolojik ve sürdürülebilir bir ulaşım alternatifi sunduğunu, şehirlerde hareketliliği artırmaya ve çevre kirliliğini azaltmaya katkıda bulunduğunu vurgulamıştı. Bu yaklaşım, ev ile istasyon veya istasyon ile iş/eğitim yeri arasındaki "son mil" ulaşımını kolaylaştırarak, binlerce insanın günlük yolculuklarını daha verimli hale getirmeyi amaçlıyor. Bu güncellemeler, Kişisel Mobilite Araçları (VMP - Vehículos de Movilidad Personal) için yeni ulusal düzenleyici çerçevenin yürürlüğe girmesiyle de örtüşüyor; bu çerçeve, zorunlu tanımlama, kayıt ve sigorta sistemlerini içererek hem kullanıcılar hem de diğer yolcular için güvenlik garantilerini güçlendiriyor.
Elektrikli Scooterların Yükselişi ve Şehir İçi Ulaşımındaki Rolü
Elektrikli scooterlar, son yıllarda dünya genelinde, özellikle de Barselona gibi büyük metropollerde, şehir içi ulaşımın vazgeçilmez bir parçası haline geldi. Bu araçlar, sundukları hız, esneklik ve çevre dostu algısıyla kısa mesafeli yolculuklar için cazip bir alternatif sunuyor. Özellikle toplu taşıma durakları ile son varış noktası arasındaki "son mil" sorununu çözmede büyük bir potansiyele sahip olmaları, popülaritelerini artıran temel faktörlerden biri. Barselona gibi yoğun nüfuslu şehirlerde trafik sıkışıklığı ve hava kirliliği, belediyeleri alternatif ve sürdürülebilir ulaşım çözümleri aramaya itiyor. Elektrikli scooterlar da bu arayışın önemli bir parçası olarak görülüyor.
Ancak, bu hızlı yükseliş beraberinde bazı güvenlik ve düzenleme sorunlarını da getirdi. Kaldırımda kullanım, düzensiz park etme, kaza riskleri ve özellikle batarya yangınları gibi olaylar, birçok şehir yönetimini kısıtlayıcı önlemler almaya yöneltti. Paris, Roma ve Londra gibi Avrupa'nın diğer büyük şehirleri de elektrikli scooter kullanımına yönelik farklı yaklaşımlar benimsedi; bazıları tamamen yasaklarken, bazıları hız limitleri, özel park alanları ve kiralama sistemleri için sıkı kurallar getirdi. Türkiye'de de İstanbul ve Ankara gibi büyük şehirlerde elektrikli scooter kullanımı yaygınlaşmış, kiralama şirketleri hizmet vermeye başlamış ve benzer güvenlik endişeleri (kaldırımda kullanım, kazalar, park sorunları) gündeme gelmiştir. Bu durum, Barselona'daki tartışmaların sadece yerel değil, küresel bir sorun ve çözüm arayışının parçası olduğunu göstermektedir.
Güvenlik ve Sürdürülebilirlik Dengesi: Barselona Modeli
ATM'nin elektrikli scooter yasağını kaldırma yönündeki olası kararı, Barselona'nın ulaşım politikalarında önemli bir dönüm noktası olabilir. Bu karar, şehrin sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşma çabalarına katkıda bulunurken, aynı zamanda yolcu güvenliğini en üst düzeyde tutma zorunluluğunu da beraberinde getirecektir. Yasak kaldırılsa bile, Renfe örneğinde olduğu gibi, getirilecek sıkı kurallar (teknik standartlar, zorunlu sigorta, taşıma şekli) büyük önem taşıyacaktır. Bu tür düzenlemeler, hem scooter kullanıcılarının hem de diğer toplu taşıma yolcularının güvenliğini sağlamak için kritik öneme sahiptir.
Ulaşım uzmanları, bu tür kararların şehirlerin karbon ayak izini azaltma ve araç kullanımını teşvik etmeme hedeflerine ulaşmasında kritik rol oynadığını vurguluyor. Elektrikli scooterların toplu taşıma ile entegrasyonu, kişisel araç kullanımını azaltarak hava kirliliğini düşürebilir ve trafik sıkışıklığını hafifletebilir. Ancak, güvenlikten ödün verilmemesi gerektiği de altı çizilen bir diğer önemli nokta. Barselona'nın alacağı karar, sadece şehirdeki ulaşım ekosistemini değil, aynı zamanda scooter endüstrisi ve kiralama şirketleri üzerinde de önemli ekonomik etkiler yaratacaktır. Bu model, gelecekte diğer şehirler için de bir emsal teşkil edebilir ve güvenlik ile sürdürülebilirlik arasında denge kurma konusunda yol gösterici olabilir.
