İspanya'nın gözde şehirlerinden Barcelona (Barselona), toplu ulaşım ağını çevre dostu bir yapıya kavuşturma konusunda önemli adımlar atıyor. Şehrin toplu taşıma operatörü Transports Metropolitans de Barcelona (TMB), otobüs filosunu yenileme ve çevresel etkisini azaltma hedefiyle iddialı bir dönüşüm sürecine girdi. Bu kapsamda, en çok kirleten dizel otobüsler kademeli olarak sıfır emisyonlu (elektrikli ve hidrojenli) araçlarla değiştiriliyor. TMB'nin 1.140 otobüslük mevcut filosunun %25'i artık çevre dostu araçlardan oluşuyor.
20minutos tarafından derlenen TMB verilerine göre, 2022'den 2025'e kadar elektrikli otobüs sayısı neredeyse üç katına çıkarak %186'lık bir artışla 71'den 203'e yükseldi. Hidrojenli otobüsler ise 2022'de filoya katılmaya başlamasından bu yana altı kat artarak %475'lik bir yükselişle 8'den 46'ya ulaştı. Bu çarpıcı artışlara paralel olarak, dizel yakıtlı araçların sayısı 2022'deki 265'ten 2025'te 177'ye düşerek %33 oranında azaldı. Hibrit ve gazlı otobüslerde de daha düşük oranlarda olsa da bir azalma kaydedildi.
TMB İcra Kurulu Başkanı Xavier Flores, bu dönüşümün geleceğe yönelik kararlı bir taahhüt olduğunu vurguluyor. Flores, "Yüzde 100 sıfır emisyonlu bir filo sadece mümkün değil, aynı zamanda arzu ettiğimiz bir hedef" ifadelerini kullanıyor. Katalan başkentinin bu hedefe ne zaman ulaşacağına dair soruyu yanıtlayan Flores, hızın "bazı yatırımların hızlandırılıp hızlandırılmayacağına bağlı olacağını" belirtiyor. Avrupa Birliği'nden (AB) gelecek desteklerin bu dönüşümü hızlandırmada kritik rol oynayacağını ekliyor: "Bu, hızı belirleyecek."
Flores, sürdürülebilir bir filoya sahip olmanın hem iklimsel (CO2 azaltımı) hem de sağlık açısından (hava kirliliğinin azaltılması) iki önemli faydası olduğunu vurguluyor. TMB'nin sürdürülebilirlik politikaları sayesinde bir yılda 288.700 ton CO2 emisyonu azaltıldığı, bunun da 410.000 hanenin yıllık enerji tüketimine eşdeğer olduğu belirtiliyor. Bu veriler, toplu taşıma sektöründeki çevreci dönüşümün gezegen ve toplum sağlığı üzerindeki olumlu etkilerini somut bir şekilde ortaya koyuyor.
Barselona'nın Çevreci Ulaşım Stratejileri ve Gelecek Hedefleri
Barselona, sadece otobüs filosunu yenilemekle kalmıyor, aynı zamanda toplu ulaşım ağını genel olarak güçlendirmek için kapsamlı stratejiler uyguluyor. Yılın başında tanıtılan ve şehrin otobüs ağını daha güvenilir ve rekabetçi hale getirmeyi amaçlayan "Agenda Bus 2026-2030" planı, filoya 30 yeni sıfır emisyonlu otobüsün dahil edilmesini öngörüyor. Başlangıçta 25 olarak açıklanan bu sayı, TMB İcra Kurulu Başkanı Flores tarafından 30'a çıkarıldı ve ihalelerin kısa süre içinde yapılacağı belirtildi.
Bu yıl içinde 19 adet 18 metrelik elektrikli körüklü otobüsün de filoya katılacağı ve gece TMB garajlarında şarj edileceği açıklandı. Bu araçların üretim aşamasında olduğu bilgisi verildi. Ayrıca, Barcelona Bus Turístic (Barselona Turistik Otobüs) hizmeti için ilk 18 adet çift katlı elektrikli araç ile Bus del Barri (Mahalle Otobüsü) hizmeti için 5 adet elektrikli minibüsün satın alma ihalesi tamamlandı. Bu adımlar, şehrin farklı ulaşım ihtiyaçlarına yönelik olarak sıfır emisyonlu çözümlerin yaygınlaştırıldığını gösteriyor.
TMB'nin bu dönüşümü, Avrupa genelindeki büyük şehirlerin benzer çevreci hedefleriyle örtüşüyor. Avrupa Birliği, 2050 yılına kadar karbon nötr bir kıta olma hedefine ulaşmak için üye ülkeleri ve şehirleri sürdürülebilir ulaşım çözümlerine yatırım yapmaya teşvik ediyor. Barselona, bu hedeflere ulaşmada öncü bir rol üstlenerek diğer Avrupa şehirleri için de bir model teşkil ediyor. Türkiye'de de İstanbul, Ankara ve İzmir gibi büyükşehir belediyeleri, elektrikli otobüs ve raylı sistem yatırımlarıyla toplu ulaşımda çevreci dönüşümü hızlandırma çabası içindeler. Ancak Barselona'nın hidrojenli otobüslere yaptığı yatırım, Türkiye'deki şehirler için henüz keşfedilmemiş veya pilot aşamada olan bir alanı işaret ediyor.
Barselonalıların Sağlığına Doğrudan Katkı: Temiz Hava ve Azalan Ölüm Oranları
Barselona Belediyesi Sağlık Konseyi Üyesi Marta Villanueva, otobüs filosunun elektrifikasyonunun hava kalitesinin iyileştirilmesine ve bunun da "Barselonalıların sağlığı üzerinde doğrudan bir etkisi" olduğuna dikkat çekiyor. Hava kirleticilerine kronik maruz kalmanın, kardiyovasküler, solunum ve nörodejeneratif hastalıklar, hatta akciğer kanseri ve diyabet gibi uzun vadeli rahatsızlık riskini artırdığını belirtiyor. Ayrıca, hava kirliliğinin gebelik dahil "hayatın her aşamasını" etkilediğini hatırlatıyor.
Villanueva, şehirde hava kirliliğine bağlı ölüm oranlarının 2018-2019 dönemine kıyasla 2025'te %45 oranında azaldığını müjdeliyor. 2018'de kötü hava kalitesine bağlı 1.900 ölüm vakası yaşanırken, 2025'te bu rakam 1.100'e düşerek "yılda 800 ölümün önüne geçildiğini" gösteriyor. Bu nedenle, toplu taşıma ağını iyileştirmek gibi "mobiliteyi geliştirmeye yönelik her politikanın" vatandaşların sağlığına katkıda bulunduğunu savunuyor.
Villanueva, bu projeler arasında metro hatlarının (L4 Sagrera'ya, L3 Sant Feliu'ya kadar) uzatılması, L9 ve L10 metro hatları ile Ferrocarrils'in L8 hattının genişletilmesi ve "kilit bir proje" olarak gördüğü Diagonal (Diagonal Caddesi) boyunca tramvay bağlantısının sağlanmasını özellikle vurguluyor. Bu projelere ek olarak, şehirdeki yeşil alanların artırılması (bu yıl 11.000 ağaç dikilecek), B etiketli veya çevresel etiketi olmayan araçların azaltılması ve ECO etiketli araçların artırılması da hedefleniyor.
Belediyenin hedefi, şu anda özel araçlarla Katalan başkentine yapılan günlük 250.000 iş amaçlı seyahatin toplu taşıma ile yapılması. Villanueva, "Şehir dışı bağlantıların da iyileştirilmesi gerekiyor" diyerek bölgesel entegrasyonun önemine değiniyor. Konsey üyesi, şehirdeki hava kalitesinin son yıllardaki gelişiminin "olumlu" olduğunu ve "her yıl daha temiz bir havaya sahip olduklarını" belirtiyor. Barselona, 2025'i tarihi düşük kirlilik seviyeleriyle kapatarak, 2023'ten bu yana üçüncü yıl üst üste Avrupa Birliği'nin (AB) belirlediği kirlilik limitlerine uyduğunu kanıtladı.
Katalan başkenti, geçen yıl şehirdeki Atmosfer Kirliliği İzleme ve Tahmin Ağı'nın tüm istasyonlarında 2024'e kıyasla %4 ila %12 arasında düşüşler kaydetti. Örneğin, şehrin en yoğun trafikli bölgesindeki verileri toplayan Eixample izleme istasyonunda, NO2 seviyesi 2023'te 35 µg/m3 iken, 2024'te 33 µg/m3'e ve 2025'te 29 µg/m3'e geriledi. Bu veriler, Barselona'nın sürdürülebilir ulaşım ve çevre politikalarının somut ve ölçülebilir başarılarını ortaya koyuyor.
