İspanya tarihinde mutlakiyetçi dönemin karanlık sayfalarından biri olan 1828 Barselona infazları, yıllar sonra bile edebi ve akademik çalışmalara konu olmaya devam ediyor. Bu olayın önemli bir tanığı ve eleştirmeni olan federal cumhuriyetçi Abdó Terrades'in (1812-1856) hayatı ve eserleri, 1962 yılında Katalan şair ve deneme yazarı Joaquim Marco (1935-2020) tarafından Estudis Romànics dergisinde yayımlanan kapsamlı bir makaleyle yeniden gün yüzüne çıkarıldı. Marco'nun çalışması, Terrades'in 1835 tarihli İspanyolca romanı "La esplanada"ya odaklanarak, dönemin siyasi baskısını ve insanlık dışı uygulamalarını edebi bir mercekten inceliyor. Roman, mutlakiyetçi Kral VII. Ferran'ın (Ferdinand VII) emirleri doğrultusunda, Kaptan General Kont d'Espanya (Comte d’Espanya) tarafından Barselona'daki Ciutadella (Hisar) meydanında gerçekleştirilen toplu infazları merkeze alıyor.
Abdó Terrades, İspanya'nın kuzeydoğusundaki Figueres şehrinde doğmuş ve siyasi kariyeri boyunca federal cumhuriyetçiliğin öncü savunucularından biri olmuştur. Onun düşünceleri, İspanya'da merkeziyetçi monarşiye karşı güçlü bir alternatif sunmuş ve daha sonraki cumhuriyetçi hareketlere ilham vermiştir. Terrades'in edebi üretimi, siyasi görüşlerinin bir yansıması olarak, döneminin toplumsal ve siyasal çalkantılarını cesurca ele almıştır. Özellikle "La esplanada" adlı romanı, sadece bir edebi eser olmanın ötesinde, 1828'deki trajik olaylara dair önemli bir tarihi belge niteliği taşımaktadır. Bu eser, baskıcı rejimin kurbanlarının sesini duyurma ve tarihin unutulmuş sayfalarını aydınlatma misyonunu üstlenmiştir.
Joaquim Marco'nun 1962'deki makalesi, Terrades'in eserinin edebi değerini ve tarihi önemini vurgulayarak, İspanyol edebiyatı ve siyasi tarihi arasındaki güçlü bağı bir kez daha gözler önüne sermiştir. Marco, Terrades'in romanını dönemin siyasi atmosferi, mutlakiyetçi baskılar ve liberal direniş bağlamında analiz ederek, okuyuculara sadece bir yazarın değil, aynı zamanda bir dönemin ruhunu da aktarmıştır. Estudis Romànics gibi akademik bir dergide yayımlanması, bu çalışmanın bilimsel derinliğini ve kültürel etkisini pekiştirmiştir. Bu tür çalışmalar, geçmişin olaylarını sadece hatırlamakla kalmayıp, aynı zamanda onları günümüzün değer yargılarıyla yeniden yorumlama fırsatı sunar.
1828 yılındaki infazlar, Kral VII. Ferran'ın 1823'te mutlakiyetçi iktidarına geri dönmesinden sonra başlayan "On Yıllık Lanetli Dönem" (Década Ominosa) olarak bilinen baskı ve zulüm sürecinin en acımasız örneklerinden biridir. Liberal ve anayasalcı hareketlerin şiddetle bastırıldığı bu dönemde, Katalonya (Catalunya) özellikle ağır bedeller ödemiştir. Ciutadella meydanında gerçekleştirilen toplu infazlar, rejimin muhaliflerini sindirmek amacıyla uyguladığı gözdağı politikasının bir parçasıydı. General Kont d'Espanya, Kral VII. Ferran'ın sadık bir hizmetkarı olarak, bu baskıların en acımasız uygulayıcılarından biri olarak tarihe geçmiştir. Onun adı, Barselona'daki bu kanlı olaylarla özdeşleşmiştir.
İspanya'da Mutlakiyetçi Dönem ve 1828 Represyonu
İspanya, 19. yüzyılın başlarında Napolyon Savaşları'nın ardından büyük bir siyasi çalkantı yaşamıştır. Kral VII. Ferran'ın 1814'te tahta geri dönmesiyle mutlakiyetçi rejim yeniden tesis edilmiş, ancak 1820-1823 yılları arasında yaşanan "Liberal Üç Yıl" (Trienio Liberal) dönemi, anayasal bir monarşi denemesine sahne olmuştur. Bu kısa liberal dönem, Avrupa'daki mutlakiyetçi güçlerin (Kutsal İttifak) müdahalesiyle sona ermiş ve VII. Ferran, 1823'te Fransız ordusunun desteğiyle yeniden tam yetkili kral olarak tahta geçmiştir. Bu dönüş, İspanya için on yıl sürecek ağır bir baskı dönemini, yani "On Yıllık Lanetli Dönem"i (1823-1833) başlatmıştır.
1827'de Katalonya'da patlak veren "Agraviados" (Mağdurlar) veya "Malcontents" (Hoşnutsuzlar) isyanı, başlangıçta kralın yeterince mutlakiyetçi olmadığını düşünen aşırı kralcılar tarafından çıkarılmış olsa da, kısa sürede rejim karşıtı her türlü muhalefeti bastırmak için bir bahane haline gelmiştir. Bu isyanın bastırılması sırasında, General Kont d'Espanya'nın emriyle Barselona'daki Ciutadella Kalesi (Ciutadella) ve çevresi, yüzlerce kişinin yargılanmadan veya göstermelik mahkemelerle idam edildiği bir kan banyosuna dönüşmüştür. Askeri bir kale olan Ciutadella, aynı zamanda rejimin baskısının ve Katalan özerkliğine karşı merkeziyetçi gücün bir sembolüydü. Bu infazlar, rejim muhaliflerine açık bir mesaj vermiş ve halk üzerinde derin bir korku salmıştır.
Abdó Terrades'in Mirası ve Tarihi Bellek
Abdó Terrades'in "La esplanada" adlı romanı ve Joaquim Marco'nun bu eseri analiz eden makalesi, 1828 Barselona infazlarının yalnızca bir tarihi olay olarak kalmamasını, aynı zamanda edebi ve entelektüel bellekte yerini almasını sağlamıştır. Terrades, eserinde sadece olayları aktarmakla kalmamış, aynı zamanda insan onurunun ve özgürlük arayışının baskıcı rejimler karşısındaki direncini de vurgulamıştır. Federal cumhuriyetçilik gibi ileri görüşlü siyasi fikirleri savunan bir figür olarak Terrades, İspanya'nın modernleşme ve demokratikleşme sürecinde önemli bir köprü görevi görmüştür. Onun mirası, İspanya'da daha sonra ortaya çıkan federalist ve cumhuriyetçi hareketlere zemin hazırlamıştır.
Tarihi olayların edebiyat aracılığıyla yorumlanması, kolektif belleğin oluşmasında hayati bir rol oynar. Terrades'in romanı, Ciutadella meydanındaki infazların acısını ve haksızlığını gelecek nesillere aktararak, benzer zulümlerin tekrarlanmaması için bir uyarı niteliği taşımıştır. Barselona'nın bugün bir park ve kültürel alan olarak hizmet veren Ciutadella'sı, bir zamanlar yaşanan bu trajik olayların sessiz tanığı olarak durmaktadır. Bu tür tarihi mekanlar, geçmişle yüzleşme ve ondan ders çıkarma fırsatı sunar. Joaquim Marco'nun 1962 tarihli makalesi ise, İspanya'nın Franco diktatörlüğü döneminde, geçmişteki baskı rejimlerinin eleştirel bir gözle incelenmesinin ve tarihi şahsiyetlerin yeniden değerlendirilmesinin ne kadar önemli olduğunu göstermesi açısından da dikkat çekicidir. Bu çalışmalar, İspanya'nın karmaşık siyasi tarihini anlamak ve demokratik değerleri korumak için vazgeçilmez birer kaynaktır.
