İspanya Yargıtayı (Tribunal Supremo), Barselona Metrosu (Transports Metropolitans de Barcelona - TMB) şirketinin, emekli bir çalışanının asbest maruziyeti nedeniyle yaşadığı sağlık sorunlarını tanıyan kararı temyiz başvurusunu reddetti. Bu önemli gelişme, geçtiğimiz Mayıs ayında Catalunya (Katalonya) Yüksek Adalet Divanı (TSJC) tarafından verilen ve bir metro çalışanının asbeste maruz kalmasının ilk kez resmen tanındığı kararı kesinleştirmiş oldu. Yargıtay'ın temyizi kabul etmemesiyle, Barselona Metrosu'nun eski bir çalışanının mesleki hastalığı olarak asbest kaynaklı sağlık sorunları yaşamış olduğu hukuken tescillenmiş oldu. Bu karar, asbest mağdurları için önemli bir emsal teşkil ediyor ve gelecekteki benzer davalar için yol gösterici nitelik taşıyor.
Söz konusu dava, Barselona Metrosu'nda uzun yıllar görev yapmış emekli bir çalışanın, işyerinde maruz kaldığı asbest lifleri nedeniyle sağlık sorunları yaşadığı iddiasıyla açılmıştı. TSJC, kapsamlı incelemeler ve bilirkişi raporları sonucunda çalışanın lehine karar vererek, metro şirketini bu durumdan sorumlu tutmuştu. TMB, bu karara itiraz ederek davayı İspanya Yargıtayı'na taşımış, ancak Yargıtay, TSJC'nin kararında hukuka aykırılık bulmayarak temyiz başvurusunu reddetme kararı aldı. Bu ret kararı, TSJC'nin hükmünün kesinleştiği ve TMB'nin artık bu karara uymak zorunda olduğu anlamına geliyor.
Asbest, 20. yüzyılın büyük bir bölümünde inşaat, sanayi ve ulaşım sektörlerinde yaygın olarak kullanılan, ancak zamanla insan sağlığına son derece zararlı olduğu anlaşılan bir mineral lifidir. Özellikle solunduğunda akciğerlerde birikerek mezotelyoma, asbestoz ve akciğer kanseri gibi ölümcül hastalıklara yol açabilmektedir. İspanya'da asbest kullanımı 2002 yılında tamamen yasaklanmış olsa da, bu tarihten önce inşa edilen yapılar, araçlar ve altyapılarda hala asbest kalıntıları bulunabilmektedir. Barselona Metrosu gibi eski ve köklü ulaşım sistemleri, vagonlarından istasyon altyapısına kadar birçok noktasında asbest içeren malzemeler barındırıyordu. Bu durum, yıllar boyunca burada çalışan işçiler için ciddi bir risk oluşturdu.
Asbestin Gölgesi: Tarihsel Bağlam ve Yasal Süreç
Barselona Metrosu'nda asbest sorunu, uzun yıllardır gündemde olan ve sendikalar ile işçi dernekleri tarafından sıkça dile getirilen bir konuydu. Özellikle 1960'lı ve 1970'li yıllarda üretilen tren vagonları ile istasyon ve tünel yapılarında yalıtım ve yangın geciktirici malzeme olarak asbest kullanıldığı biliniyor. TMB, son yıllarda asbest temizleme ve arındırma çalışmaları yürütse de, geçmişte maruz kalan işçilerin durumu, bu tür hukuki süreçlerle ortaya çıkmaya devam ediyor. Bu kararın, metro bünyesinde asbeste maruz kalmış diğer binlerce eski ve mevcut çalışan için de bir umut ışığı olacağı ve benzer davaların önünü açabileceği düşünülüyor.
İspanya genelinde asbest mağdurları için mücadele eden dernekler, bu kararı büyük bir zafer olarak nitelendiriyor. Bu tür kararlar, şirketlerin iş sağlığı ve güvenliği konusundaki sorumluluklarını bir kez daha hatırlatmakla kalmıyor, aynı zamanda asbestin neden olduğu hastalıkların mesleki hastalık olarak tanınması ve mağdurların tazminat haklarını elde etmeleri açısından da kritik bir rol oynuyor. İspanya'da asbest kaynaklı hastalıkların tanınması ve tazminat süreçleri genellikle uzun ve karmaşık olabiliyor; bu nedenle Yargıtay'ın verdiği bu kesin karar, emsal teşkil etmesi açısından büyük önem taşıyor.
Türkiye İçin Dersler ve Küresel Bir Sorun
Asbest sorunu sadece İspanya veya Avrupa ile sınırlı olmayıp, küresel bir halk sağlığı problemidir. Türkiye de asbestin hem doğal olarak bulunduğu (örneğin "aktoprak" olarak bilinen türler) hem de sanayide yaygın olarak kullanıldığı bir ülke olmuştur. Türkiye'de asbest kullanımı 2010 yılında tamamen yasaklanmış olsa da, eski binalar, gemiler, trenler ve sanayi tesislerinde hala önemli miktarda asbestli malzeme bulunmaktadır. İstanbul, Ankara, İzmir gibi büyük şehirlerdeki eski metro hatları ve vagonları da potansiyel olarak asbest riski taşıyabilir. Bu nedenle, İspanya'daki bu karar, Türkiye'deki ilgili kurumlar ve işverenler için de önemli dersler içermektedir.
Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı, asbestle mücadele konusunda önemli adımlar atmış olsa da, geçmiş maruziyetlerin neden olduğu hastalıkların tespiti ve tazminat süreçleri hala zorlayıcı olabilmektedir. İspanya'daki bu karar, işverenlerin eski çalışanlarının sağlık sorunlarından da sorumlu tutulabileceği ve bu sorumluluğun en üst yargı organları tarafından dahi onaylanabileceği gerçeğini ortaya koymaktadır. Bu durum, Türkiye'deki işverenlere, özellikle eski altyapılarda ve tesislerde çalışan veya çalışmış kişilerin sağlık takiplerini titizlikle yapmaları ve olası riskleri en aza indirmek için proaktif önlemler almaları gerektiğini hatırlatmaktadır. Ayrıca, asbest mağdurlarının hak arayışlarında da bu tür uluslararası emsallerin önemli bir referans noktası olabileceği unutulmamalıdır.
