İspanya Yüksek Mahkemesi (Tribunal Supremo - TS), Barselona Metrosu'ndan emekli bir işçinin asbest maruziyeti nedeniyle yaşadığı kalıcı tam iş göremezlik durumunu onaylayan tarihi bir karara imza attı. Mahkeme, Barselona Metrosu'nun, Katalonya Yüksek Adalet Divanı (Tribunal Superior de Justícia de Catalunya - TSJC) tarafından Mayıs 2025'te verilen karara yönelik temyiz başvurusunu reddederek, söz konusu işçi lehine alınan kararı kesinleştirdi. Bu karar, Barselona Metrosu bünyesinde çalışmış emekli bir işçinin asbest kaynaklı kalıcı iş göremezliğinin ilk kez resmi olarak tanınması açısından büyük önem taşıyor ve İspanya'da işçi sağlığı ve meslek hastalıkları davalarında emsal teşkil etme potansiyeli taşıyor.
Yüksek Mahkeme'nin bu adımı, uzun yıllar boyunca asbestli ortamlarda çalışmanın yol açtığı sağlık sorunlarının ciddiyetini bir kez daha gözler önüne serdi. Emekli işçinin yaşadığı sağlık sorunlarının, metroda çalıştığı süre boyunca maruz kaldığı asbest (İspanyolca: amianto) liflerinden kaynaklandığı tespit edilmişti. TSJC'nin ilk kararının ardından temyiz yoluna giden Barselona Metrosu, Yüksek Mahkeme'nin itirazı kabul etmemesiyle birlikte, işçinin haklılığını tescil eden bu karara uymak zorunda kalacak. Bu durum, sadece Barselona Metrosu için değil, benzer riskli ortamlarda çalışmış veya çalışmakta olan binlerce işçi için de yeni bir umut kapısı aralıyor.
Karar, "kalıcı tam iş göremezlik" statüsünün, işçinin önceki mesleğini icra etmesini tamamen engelleyen bir sağlık durumunu ifade ettiğini vurguluyor. Asbest maruziyeti genellikle yıllar sonra ortaya çıkan ciddi ve ölümcül hastalıklara yol açtığı için, bu tür davalar hem hukuki hem de tıbbi açıdan karmaşık süreçler içerebiliyor. Yüksek Mahkeme'nin, emekli bir işçinin yıllar sonra ortaya çıkan hastalığını mesleki maruziyete bağlaması, işverenlerin geçmişteki ihmallerinden kaynaklanan sorumluluklarını hatırlatan güçlü bir mesaj niteliğinde.
Asbest Tehlikesi ve Toplumsal Yansımaları
Asbest, yüksek ısıya dayanıklılığı, yalıtım özellikleri ve düşük maliyeti nedeniyle geçmişte inşaat, gemi yapımı, otomotiv ve altyapı projeleri gibi birçok sektörde yaygın olarak kullanılmış bir mineraldir. Ancak, zamanla asbest liflerinin solunmasının akciğer kanseri, mezotelyoma (akciğer zarı kanseri) ve asbestoz gibi ölümcül hastalıklara yol açtığı bilimsel olarak kanıtlanmıştır. İspanya'da asbest kullanımı 2002 yılında tamamen yasaklanmış olsa da, özellikle 20. yüzyılın ortalarında inşa edilen metro hatları, binalar ve sanayi tesisleri gibi eski altyapılarda hala ciddi miktarda asbest bulunmaktadır. Barselona Metrosu da bu tür riskli bölgelerden biri olup, yıllardır asbest temizleme ve güvenli hale getirme çalışmaları yürütülmektedir.
Bu sorun yalnızca İspanya'ya özgü değildir; Türkiye de asbestin hem doğal olarak bulunduğu hem de sanayide yoğun olarak kullanıldığı bir ülkedir. Özellikle kırsal bölgelerde "beyaz toprak" olarak bilinen ve içeriğinde asbest barındıran maddelerin ev yapımında kullanılması, Anadolu'nun bazı bölgelerinde asbest kaynaklı hastalıkların yaygınlaşmasına neden olmuştur. Türkiye'de asbest kullanımı 2010 yılında tamamen yasaklanmış olmasına rağmen, miras kalan asbestli yapılar ve eski sanayi bölgeleri hala önemli bir halk sağlığı tehdidi oluşturmaktadır. Barselona'daki bu karar, Türkiye'deki asbest mağdurları ve işçi hakları savunucuları için de emsal teşkil edebilecek önemli bir hukuki gelişme olarak değerlendirilebilir.
Kararın Uzun Vadeli Etkileri ve İşçi Hakları
İspanya Yüksek Mahkemesi'nin bu kararı, Barselona Metrosu gibi eski altyapıya sahip şirketler üzerinde önemli finansal ve yasal yükümlülükler doğurabilir. Karar, diğer asbest mağduru emekli veya aktif çalışanların da benzer davalar açmasının önünü açabilir. Bu durum, şirketlerin geçmişteki iş sağlığı ve güvenliği politikalarını yeniden gözden geçirmelerine ve kalan asbestli yapıların temizlenmesi için daha hızlı ve kapsamlı adımlar atmalarına neden olabilir. Ayrıca, meslek hastalıklarının tanınması ve tazminat süreçlerinin iyileştirilmesi konusunda da bir dönüm noktası olabilir.
İşçi hakları uzmanları, bu kararın, işverenlerin çalışanlarının sağlığını koruma sorumluluğunu daha ciddiye alması gerektiğini gösterdiğini belirtiyor. Bir hukuk uzmanı, "Bu karar, sadece bireysel bir zafer değil, aynı zamanda tüm işçi sınıfının sağlığının korunması adına atılmış büyük bir adımdır. İşverenlerin, tehlikeli maddelere maruz kalma riskini minimize etmek için gerekli tüm önlemleri alması gerektiği bir kez daha vurgulanmıştır," yorumunda bulundu. Karar, asbest gibi gizli tehlikelerin yol açtığı uzun vadeli sağlık sorunlarının hukuki süreçlerde daha güçlü bir şekilde ele alınacağının sinyallerini veriyor ve işçi sağlığı ve güvenliği standartlarının yükseltilmesi yönünde önemli bir ivme kazandırıyor.
